Kalp Krizi Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Kalp krizi belirtileri arasında göğüs ortasında şiddetli baskı hissi, sol kola veya çeneye vuran ağrı, nefes darlığı ve soğuk terleme öne çıkar. Kalp krizinin temel nedeni, kalbi besleyen koroner damarların zamanla sertleşerek ani bir kan pıhtısıyla tamamen tıkanması ve kalp kasının oksijensiz kalmasıdır. Kalp krizi tedavisi ise hastanelerin kateter laboratuvarlarında uygulanan anjiyo işlemiyle tıkalı damarın balon ve stent kullanılarak çok hızlı bir şekilde mekanik olarak açılmasına dayanır. Dakikalarla yarışılan bu tabloda kan akışının anında yeniden sağlanması, kalıcı doku hasarını engelleyerek hayat kurtarır.

Kalp Krizi Vücudumuzda Nasıl Başlar ve Damar Tıkanıklığının Nedenleri Nelerdir?

Kalp, vücudun her noktasına yaşam sıvısı olan kanı pompalayan muazzam bir motor gibidir. Ancak bu güçlü motorun da kesintisiz çalışabilmesi için kendi yakıtına, yani oksijen açısından zengin temiz kana ihtiyacı vardır. Kalp kasını bir ağ gibi saran ve onu besleyen bu özel damarlara koroner arterler adı verilir. Akut koroner sendromlar, bu damarların içinden geçen kan akımının aniden kesilmesiyle meydana gelir.

Bu sürecin temelinde yatan en büyük neden, halk arasında damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz hastalığıdır. Yıllar süren sessiz bir süreç içerisinde kanın içinde dolaşan kolesterol, kalsiyum ve çeşitli iltihabi hücreler, koroner damarların iç duvarlarına tutunarak yavaş yavaş birikirler. Bu birikintilere plak adı verilir. Bu durumu yıllarca kullanılan bir su borusunun iç yüzeyinin kireç bağlayarak yavaş yavaş daralmasına benzetmek mümkündür. Ancak kalp krizini asıl başlatan olay, sadece bu daralma değildir.

Damar duvarındaki bu kolesterol dolu plakların dış yüzeyi bazen aniden çatlar, yırtılır veya aşınır. Plak aniden yırtıldığında, damarın içinde kanın doğal akışkan yapısı bozulur. Vücudun savunma ve onarım mekanizmaları, bu yırtığı kanayan bir yara gibi algılayarak hemen tamir etmeye çalışır. Kanda bulunan ve kanı pıhtılaştırmakla görevli olan kan pulcukları hızla bu bölgeye hücum eder. Saniyeler içinde çok güçlü bir pıhtılaşma zinciri tetiklenir. Maalesef vücudun bu iyileştirme çabası ters teper ve oluşan büyük pıhtı kütlesi, daralmış olan damarın içini tamamen tıkayarak kan akışını bir anda durdurur.

Damar tıkanıp kan akışı kesildiğinde, damarın beslediği bölgedeki kalp kası hücreleri oksijensiz kalarak hastalanma evresine girer. Eğer bu tıkanıklığa dakikalar veya en geç birkaç saat içinde müdahale edilip damar açılmazsa, bu hücreler kalıcı olarak ölmeye başlar. Geri döndürülemez hücre ölümü gerçekleştiğinde kalp kası kalıcı bir hasar alır ve kasılma yeteneğini kaybeder.

Damar Yapısını Bozan ve Kalp Krizi Nedenleri Arasında Sayılan Risk Faktörleri Nelerdir?

Damar içindeki plakların oluşumunu başlatan, büyümesini hızlandıran ve aniden yırtılmasına zemin hazırlayan birçok faktör bulunmaktadır. Geleneksel risk faktörleri olarak bilinen bu unsurlar kontrol altına alınmadığında damarlar sürekli bir yıpranma süreci yaşar.

Bu süreci hızlandıran başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Şeker hastalığı
• Sigara kullanımı
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Genetik yatkınlık
• İleri yaş

Yüksek kan basıncı, yani hipertansiyon, damar iç duvarını tıpkı tazyikli suyun bir boruyu aşındırması gibi sürekli olarak hırpalayarak plak oluşumuna uygun bir zemin hazırlar. Kötü kolesterol olarak bilinen değerlerin yüksek olması ise damar çeperindeki yağ birikiminin en temel yapı taşıdır ve doğrudan plakların içini doldurur.

Şeker hastalığı, kan dolaşımındaki yüksek şeker seviyeleri nedeniyle damar iç yapısını doğrudan bozar. Tüm damar sisteminin yapısını bozar. Tütün kullanımı ise damarlarda ani büzüşmelere yol açmanın yanı sıra kanın pıhtılaşma eğilimini artıran zehirli kimyasalları vücuda sokarak plakların çok daha kolay yırtılmasına ve daha kolay pıhtı oluşmasına neden olur.

Sadece bu bilindik faktörler değil bazen beklenmedik mekanizmalar da damarları tıkayabilir. Koroner damarların aniden şiddetli bir şekilde büzüşmesi, damar duvarının dışarıdan bir etki olmadan kendiliğinden yırtılması veya bedenin başka bir yerinden kopan bir pıhtının kalbe ulaşması kriz sebebi olabilir. Son yıllarda gençlerdede kalp krizleri artmakla beraber yaş artılıda bir risk faktörü olarak karşımıza çıkar.

Acil Müdahale Gerektiren Kalp Krizi Belirtileri Nelerdir?

Zamanında yapılacak bir tıbbi müdahalenin başarısı, kriz anında bedenin verdiği işaretlerin hasta ve çevredekiler tarafından doğru yorumlanmasına bağlıdır. Belirtiler her insanda aynı şiddette olmasa da vücut genellikle çok net alarmlar verir.

Klasik bir kriz anında en sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Şiddetli göğüs ağrısı
• Sol kola yayılan ağrı
• Sağ omuza vuran baskı
• Çeneye doğru yayılan sızı
• Sırt bölgesinde ağrı
• Nefes darlığı
• Soğuk terleme
• Mide bulantısı
• Baş dönmesi
• Yoğun ölüm korkusu

Akut miyokard enfarktüsünün en net ve yaygın belirtisi göğsün tam ortasında hissedilen baskı şeklinde  bir ağrıdır. Bu his genellikle basit bir sızıdan ziyade göğse ağır bir yük binmiş, mengene ile sıkıştırılıyor veya içeride bir şeyler eziliyor şeklinde tarif edilir. Bu amansız ağrı sadece göğüste sabit kalmaz; sıklıkla sol kola, boyna, alt çeneye veya sırta doğru yayılır. Özellikle ağrının sağ kola ve sağ omuza doğru yayılması, tıbbi açıdan kriz ihtimalini en çok doğrulayan bulgulardan biridir.

Klasik bir kalp krizi ağrısı oturduğunuz pozisyonu değiştirmekle, ayağa kalkmakla, derin nefes almakla veya su içmekle geçmez. Genellikle yirmi dakikadan daha uzun sürer. Göğüs ağrısına eşlik eden nefes darlığı, kalbin pompalama gücünün düşerek akciğerlerde sıvı birikmeye başladığını gösterir. Kriz anında sinir sistemi büyük bir panik yaşadığı için bedende buz gibi bir terleme, titreme, uyuşma, çarpıntı ve tarif edilemez bir ölüm korkusu ortaya çıkar.

Kadınlarda ve Şeker Hastalarında Kalp Krizi Belirtileri Farklı mıdır?

Televizyonlarda veya filmlerde sıkça görülen, göğsünü tutarak yere yığılma senaryosu gerçek hayatta her zaman yaşanmaz. Özellikle kadınlarda, ileri yaştaki bireylerde ve diyabet hastalarında durum çok daha sinsi, atipik semptomlarla gelişebilir.

Şeker hastalığı, yıllar içinde sinsice ilerleyerek vücuttaki sinir uçlarını tahrip eder. Bu tahribat kalpteki ağrı sinyallerinin beyne zamanında ve doğru bir şekilde ulaşmasını engeller. Bu nöropati durumu nedeniyle şeker hastaları, hiç göğüs ağrısı hissetmeden, sadece aşırı yorgunluk, hafif bir nefes darlığı veya basit bir hazımsızlık sanılan şikayetlerle sessiz bir şekilde enfarktüs geçirebilirler.

Kadınlarda da klasik göğüs sıkışması yerine sıklıkla farklı işaretler görülür. Sadece açıklanamayan ani bir bitkinlik, mide yanması, sırtta iğnelenme hissi veya sebepsiz bir soğuk terleme krizin tek habercisi olabilir. Bu nedenle risk grubundaki hastalarda ortaya çıkan ve aniden başlayan mide rahatsızlığı veya yorgunluk belirtileri çok ciddiye alınmalı, vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Hastaneye Ulaşıldığında Kalp Krizi Teşhisi ve Tedavisi Öncesi Hangi Testler Yapılır?

Şüphe üzerine acil servise başvuran hastaların durumu saniyeler içinde değerlendirilir. Tanısal süreç hastanın aciliyet durumuna göre çok hızlı işleyen bir sistemle yürütülür. İlk adım her zaman elektriksel kalp grafisi çekilmesidir. EKG sayesinde kalbin elektriksel aktivitesindeki bozulmalar ve hasarın hangi bölgede olduğu saniyeler içinde tespit edilir.

İnvaziv olmayan, yani vücuda dışarıdan uygulanan görüntüleme yöntemleri de teşhiste büyük rol oynar. Kalp ultrasonu ile kalbin kasılma gücü ve krizden etkilenen duvarlardaki bölgesel hareket bozuklukları anında ekranda görülür. Kalp hücrelerinin zedelendiğini kanıtlayan en önemli bulgu ise kandan bakılan kalp enzimleridir. Troponin adı verilen bu enzimin kanda yükselmesi, kalp kası hücrelerinin ölmeye başladığının kesin bir kanıtıdır.

Bazı kararsız durumlarda, damarların anatomisini dışarıdan üç boyutlu olarak gösteren bilgisayarlı koroner anjiyografi cihazları kullanılır. Bu tomografi taramalarında özel bir sınıflama sistemine göre damarda yırtılmaya hazır yüksek riskli plaklar veya ileri derecede darlıklar saptanırsa, bu hastalar hiç vakit kaybedilmeden asıl tedavi merkezi olan kateter laboratuvarlarına yönlendirilir. Ancak aşırı kilolu hastalarda veya damarlarında yoğun kalsiyum birikimi olanlarda bu dışarıdan çekilen filmler net sonuç vermeyebilir ve doğrudan asıl anjiyo işlemine geçilmesi gerekir.

Anjiyo Yöntemiyle Kalp Krizi Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Girişimsel kardiyolojinin kalbi olan kateter laboratuvarları, ameliyatsız yöntemlerle damar açma işlemlerinin gerçekleştirildiği ileri teknoloji merkezleridir. Perkütan koroner girişimler, göğüs kafesini açmadan, büyük ameliyat kesileri yapmadan, sadece ciltten iğneyle girilerek incecik borular yardımıyla damar içine ulaşılan tedavi yöntemlerinin tümünü kapsar.

İşlemler tamamen uyanık halde ve sadece girilecek bölgenin lokal anesteziyle uyuşturulmasıyla gerçekleştirilir. Eskiden sadece kasık bölgesinden yapılan bu işlemler, kanama riskini devasa oranda azalttığı ve hasta konforunu artırdığı için günümüzde büyük oranda el bileğindeki damarlardan yapılmaktadır. Bilekten girildiğinde damar hasarı ve işlem sonrası şişlik ihtimali kasığa göre çok daha düşüktür.

Bölge uyuşturulduktan sonra ince plastik bir kılıf damara yerleştirilir. Bu kılıfın içinden ilerletilen uzun ve esnek kateterler, aort damarı boyunca ilerletilerek doğrudan kalbi besleyen damarların başlangıç noktasına ulaştırılır. Kateterin içinden röntgen altında görülebilen özel bir kontrast sıvı enjekte edilir. Röntgen cihazları farklı açılardan çekim yaparak tıkanıklığın yerini, derecesini ve damarın yapısını haritalandırır. Görüntüleme tamamlandığında saniyeler içinde tedavi aşamasına geçilir.

Kalp Krizi Tedavisi Sırasında Kullanılan Balon ve Stent Çeşitleri Nelerdir?

Teşhis konulduktan hemen sonra tıkalı damarın açılması için fiziksel müdahaleler başlar. Girişimsel işlemlerin doğası gereği kullanılan araçlar çok hassas ve yüksek teknolojilidir.

Girişimsel işlemlerde kullandığımız temel araçlar şunlardır:

• Kılavuz teller
• Balon kateterler
• İlaç salınımlı stentler
• Biyobozunur stentler
• İlaç salınımlı balonlar

Tedaviye başlarken öncelikle tıkanıklık bölgesini güvenle geçmek için, son derece elastik bir kılavuz tel damarın içine gönderilir. Bu tel, pıhtının veya plağın içinden nazikçe geçirilir. Tıkanıklık aşıldıktan sonra, bu telin üzerinden kaydırılarak ilerletilen çok ince ve sönük durumdaki bir balon, darlığın tam ortasına konumlandırılır. Dışarıdan uygulanan kontrollü bir basınçla bu balon şişirilir. Şişen balon, damarın içindeki o sert, kireçli veya pıhtılı yapıyı ezerek damar duvarına doğru sıkıştırır ve kanın geçeceği kanalı fiziksel olarak genişletir.

Sadece balonla genişletme işlemi yapıldığında damarın elastik yapısı nedeniyle tekrar geri büzüşme riski çok yüksektir. Bu yüzden açılan tünelin kalıcı olarak açık kalmasını sağlamak için stentler devreye girer. Stent, balonun üzerine monte edilmiş, incecik bir tel kafes sistemidir. Tıkalı bölgeye ulaştırılıp balon şişirildiğinde bu çelik veya özel alaşımlı kafes açılarak damar duvarına sıkıca kenetlenir. Adeta bir tünel destek iskelesi görevi görerek damarın tekrar kapanmasını engeller.

İlk nesil metal stentler yapısal destek sağlasa da vücut bu metali yabancı madde olarak algılayıp üzerini dokuyla kaplamaya çalışırken damarı tekrar daraltabiliyordu. Günümüzde standart olarak kullanılan ilaç salınımlı stentler, üzerlerindeki özel maddeler sayesinde hücre çoğalmasını baskılayarak bu tekrar daralma riskini neredeyse ortadan kaldırır. Görevini tamamladıktan aylar sonra damar içinde eriyerek kaybolan stentler de teknolojik bir seçenek olarak belirli vakalarda kullanılabilmektedir.

Zorlu Tıkanıklıklarda Kalp Krizi Tedavisi İçin Hangi İleri Teknolojiler Kullanılır?

Her tıkanıklık yumuşak bir pıhtıdan ibaret değildir. Bazen karşılaşılan damar yapısı o kadar taşlaşmış ve kireçli olur ki en yüksek basınca dayanaklı balonlar bile bu kireci kırıp damarı genişletemez. Bu tür dirençli darlıklarda çok daha özel ve ileri teknoloji ekipmanlara ihtiyaç duyulur.

Bu durumda rotablatör cihazı devreye girer. Bu sistemin ucunda elmas partiküllerle kaplı minik bir freze başlığı bulunur. Bu başlık damarın içinde çok yüksek hızlarda dönerek taşlaşmış kireç bloklarını gözle görülemeyecek kadar küçük toza çevirir. Kireç zımparalanıp temizlendikten sonra damar, stent yerleştirmeye uygun hale gelir.

Sadece dışarıdan röntgen ile bakmak her zaman yeterli detayı sağlamaz. Stentin damar duvarına milimetrik olarak tam oturup oturmadığını, kenarlarında bir yırtık kalıp kalmadığını görmek hayati önem taşır. Bu kusursuzluğu sağlamak için ses dalgaları veya ışık yansımaları kullanan minyatür kameralar damarın içine gönderilerek damarın içi milimetre milimetre taranır. Bu damar içi görüntüleme teknolojileri, işlemin uzun vadeli başarısını muazzam ölçüde artırır.

Kalp Krizi Tedavisi Sürecinde Zaman Neden Hayati Bir Önem Taşır?

Tıkanmış bir damarın söz konusu olduğu her saniye, oksijensiz kalan kalp kası hücrelerinin hızla ölmesi anlamına gelir. Tıp dünyasında bu durumu anlatan en temel prensip zamanın doğrudan kalp kası olduğu gerçeğidir. Hastanın hastaneye ulaştığı andan damarın balonla açıldığı ana kadar geçen süreye çok büyük bir önem atfedilir.

Tam tıkanmanın olduğu büyük krizlerde uluslararası standartlar, hastanın acil servise girişinden itibaren en geç doksan dakika içerisinde damarının açılmış olmasını şart koşar. Eğer hasta anjiyo imkanı olmayan daha küçük bir sağlık kuruluşuna başvurmuşsa ve donanımlı bir merkeze sevk edilecekse, bu transfer süreciyle birlikte toplam sürenin yüz yirmi dakikayı aşmaması hedeflenir.

Coğrafi koşulların çok zor olduğu, anjiyo merkezlerine ulaşımın saatler alacağı senaryolarda ise pıhtı eritici güçlü ilaçlar kullanılır. Bu ilaçların hastaya verilme süresi otuz dakikanın altında olmalıdır. Ancak bu ilaçlar her zaman tam başarı sağlamadığı için, günümüzde asıl altın standart, hastanın yolda EKG’si çekilip teşhis konulduğu an doğrudan kateter laboratuvarına alınarak damarının stentle mekanik olarak açılmasıdır.

Hangi Durumlarda Kalp Krizi Tedavisi Olarak Açık Kalp Ameliyatı Tercih Edilir?

Hastanın anjiyosu yapıldığında karşılaşılan manzara bazen tek bir damarın tıkanıklığından çok daha karmaşık olabilir. Kalbi besleyen birden fazla damar boydan boya tıkanmış, kireçlenmiş veya kalbin asıl ana şah damarı daralmış olabilir. Bu kadar yaygın hasarlarda tek bir hekim değil kardiyoloji uzmanları ve kalp cerrahlarından oluşan büyük bir kalp konseyi toplanarak hastanın anatomisine en uygun kararı verir.

Cerrahi operasyonun daha çok tercih edildiği durumlar şunlardır:

• Kompleks üç damar tıkanıklığı
• Sol ana koroner damar darlığı
• Şeker hastalığına bağlı yaygın hasar
• Kalp kasılma gücünün çok düşmesi
• Kalpte mekanik yırtılmaların oluşması

Büyük çaplı bilimsel araştırmalar, damar yapısı çok karmaşık olan ve özellikle insüline bağımlı diyabeti bulunan hastalarda stent takmak yerine koroner baypas ameliyatı yapmanın uzun vadede çok daha başarılı sonuçlar verdiğini kanıtlamıştır. Şeker hastalığı damarları o kadar yaygın bir şekilde bozar ki damarın her santimetresine stent yerleştirmek mümkün veya sağlıklı olmaz.

Aynı şekilde kalp krizi anında kalbin duvarında veya kapakçıklarında bir yırtılma oluşmuşsa cerrahi müdahale artık kaçınılmazdır. Bu karmaşık durumların dışında kalan ve acil bir mekanik hasarı olmayan birçok hastada ise stentleme işlemleri, hastayı büyük bir ameliyattan koruyan, enfeksiyon riskini düşüren ve normal hayata dönüşü inanılmaz derecede hızlandıran çok güçlü bir alternatiftir.

Kalp Krizi Tedavisi Sonrası Kullanılması Gereken İlaçlar Nelerdir?

Başarılı bir anjiyo ve stent işlemiyle tıkalı damarın açılması, sürecin sadece ilk ve en acil aşamasıdır. Hasta yoğun bakımda takip edilip bacağındaki veya bileğindeki giriş yeri iyileştikten sonra evine taburcu edilir. Ancak asıl tedavi süreci hastane dışında başlar. Kalbe yerleştirilen stentin içinde pıhtı oluşmasını ve krizin aylar sonra tekrarlamasını engellemek için son derece disiplinli bir ilaç kullanım rutini şarttır.

Taburcu olduktan sonra kullanılması gereken temel ilaç grupları aşağıdaki gibidir:

• Kan sulandırıcılar
• Kolesterol düşürücüler
• Beta blokerler
• Tansiyon düzenleyiciler
• Mide koruyucular

İlaç tedavisinin omurgasını ikili kan sulandırıcı protokolü oluşturur. Aspirin ile birlikte çok daha güçlü ikinci bir pıhtı önleyici ilaç, genellikle en az bir yıl boyunca ara verilmeden kullanılır. Bu ilaçlar kan pulcuklarının birbirine yapışmasını engelleyerek stentin iç yüzeyinin pıhtıyla dolmasını imkansız hale getirir.

Kolesterol düşürücü statin grubu ilaçlar sadece kandaki yağ oranını azaltmakla kalmaz; asıl önemlisi damar içindeki plakların yüzeyini bir cila gibi kaplayarak yatıştırır ve yeni yırtılmaların önüne geçer. Kalp krizinin kalpte yarattığı hasar nedeniyle zamanla kalbin şeklinin bozulmasını ve genişlemesini önlemek için de kalbin iş yükünü hafifleten tansiyon ve ritim düzenleyiciler reçeteye eklenir.

Sıkça sorulan sorular

Prof. Dr. Kadriye Kılıçkesmez

Prof. Dr. Kadriye Orta Kılıçkesmez, Türk kardiyoloji alanında önde gelen isimlerden biridir. 24 Ocak 1974’te Tekirdağ’da doğmuştur. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamladıktan sonra uzmanlık alanı olarak kardiyolojiyi seçmiş ve aynı üniversitenin Kardiyoloji Enstitüsü’nde uzmanlık eğitimini almıştır.2015 yılında üniversite tarafından görevlendirilerek Şişli Etfal kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuarını kurmuştur. 2017 yılında profesör olan Kadriye Kılıçkesmez 2020 yılında Prof Dr. Cemil Taşçı Hastanesi’nin kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuvarını kurmuş, kliniğin eğitim kliniği olmasını sağlamıştır.