English
Koroner bypass ameliyatı kalbi besleyen damarlardaki daralma veya tıkanıklıkları aşmak amacıyla vücudun başka bir bölgesinden alınan sağlıklı damarlarla kalbe yeni bir kan akış yolu oluşturulması işlemidir. Bu hayati cerrahi operasyon göğüs kafesi açılarak kalbe ulaşılması ve elde edilen yedek damarların, tıkalı olan bölgenin hemen ilerisine hassas tekniklerle köprülenmesiyle yapılır. İşlemin temel mantığı, hasar görmüş orijinal damara dokunmadan kanın rahatça ilerleyebileceği yepyeni bir yol inşa etmektir. Kalp kasının ihtiyaç duyduğu taze kana ve oksijene kesintisiz olarak yeniden kavuşmasını sağlayan bu müdahale, kalbi sağlıklı ve güvenli dolaşım döngüsüne geri döndürür.
| Bypass nedir? | Bypass, tıkanmış veya ciddi derecede daralmış damar ya da geçiş yolunun etrafından yeni bir yol oluşturularak kan veya içeriğin akışının sağlanması işlemidir. Günlük kullanımda “bypass” ifadesi çoğunlukla koroner arter bypass ameliyatını ifade eder. |
| Koroner arter bypass ameliyatı nedir? | Koroner arter bypass greftleme (CABG), kalbi besleyen koroner damarlardaki ciddi darlık veya tıkanıklık nedeniyle kalp kasına yeterli kan gitmediğinde uygulanan cerrahi bir tedavidir. Amaç, kan akışını yeniden sağlayarak kalbin oksijen ihtiyacını karşılamaktır. |
| Hangi durumlarda uygulanır? | Birden fazla koroner damarda ciddi darlık bulunması, sol ana koroner arter hastalığı, ilaç veya stent tedavisinin yetersiz kalması, yaygın damar hastalığı ve bazı yüksek riskli koroner arter hastalarında tercih edilir. |
| Bypass ameliyatında hangi damarlar kullanılır? | En sık göğüs duvarındaki iç meme atardamarı (internal mammarian arter), bacaktan alınan safen toplardamarı ve koldan alınan radial arter kullanılır. Cerrah, hastanın damar yapısına göre en uygun grefti seçer. |
| Bypass ameliyatı nasıl yapılır? | Ameliyat genel anestezi altında gerçekleştirilir. Göğüs kemiği genellikle orta hattan açılarak kalbe ulaşılır. Kullanılacak damar hazırlanır ve tıkalı koroner damarın öncesi ile sonrası arasında yeni bir bağlantı oluşturulur. Gerektiğinde birden fazla bypass yapılabilir. |
| Kalp durdurularak mı yapılır? | Bazı ameliyatlarda kalp geçici olarak durdurulur ve kalp-akciğer makinesi dolaşımı sağlar. Bazı uygun hastalarda ise kalp çalışmaya devam ederken (atan kalpte bypass) operasyon gerçekleştirilebilir. |
| Ameliyat ne kadar sürer? | Yapılacak bypass sayısına, hastanın anatomik özelliklerine ve cerrahi tekniğe bağlı olarak genellikle 3–6 saat arasında sürer. |
| Ameliyat sonrası yoğun bakım süreci nasıldır? | Hastalar ameliyat sonrası yoğun bakım ünitesine alınır. Solunum desteği, kalp ritmi, kan basıncı ve diğer yaşamsal bulgular yakından izlenir. Durumu uygun olan hastalarda solunum cihazı desteği kısa sürede sonlandırılır. |
| Hastanede kalış süresi | Komplikasyon gelişmediği takdirde hastanede kalış süresi çoğunlukla 5–7 gün arasında değişir. |
| İyileşme süreci | Göğüs kemiğinin kaynaması genellikle 6–8 hafta sürer. Bu dönemde ağır kaldırmaktan kaçınılması, doktor önerilerine uyulması ve kontrollü fiziksel aktivite yapılması önemlidir. |
| Ameliyatın faydaları | Göğüs ağrısını azaltabilir veya ortadan kaldırabilir, yaşam kalitesini artırabilir, egzersiz kapasitesini iyileştirebilir ve uygun hastalarda kalp krizi ile ölüm riskini azaltabilir. |
| Olası riskler | Her büyük cerrahide olduğu gibi kanama, enfeksiyon, ritim bozuklukları, kalp krizi, felç, böbrek fonksiyon bozukluğu, pıhtı oluşumu ve anesteziye bağlı komplikasyonlar görülebilir. Risk; yaş, ek hastalıklar ve genel sağlık durumuna göre değişir. |
| Ameliyat sonrası yaşam tarzı | Sigaranın bırakılması, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü, tansiyon ve diyabetin iyi yönetilmesi ile doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması uzun dönem başarı için önemlidir. |
| Bypass kalıcı bir çözüm müdür? | Bypass, mevcut tıkanıklıkları tedavi eder ancak damar sertliğini tamamen ortadan kaldırmaz. Yeni damarların uzun süre açık kalabilmesi için yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli tıbbi takip gereklidir. |
| Kontroller neden önemlidir? | Düzenli kardiyoloji kontrolleri sayesinde kalp fonksiyonları değerlendirilir, ilaç tedavisi düzenlenir ve olası sorunlar erken dönemde tespit edilerek gerekli müdahaleler planlanabilir. |
Koroner Bypass Ameliyatı Nedir ve Kalp Damarları Neden Tıkanır?
İnsan kalbi, yaşamın ilk anından son nefese kadar hiç durmadan çalışan, vücuttaki tüm organlara oksijen ve besin taşıyan muazzam bir motordur. Ancak tıpkı her motorun çalışmak için yakıta ihtiyaç duyması gibi, kalbin kendi kas dokusunun da sürekli olarak temiz kana ve oksijene ihtiyacı vardır. Kalp kasını bir ağ gibi sararak onu besleyen bu hayati yollara koroner arterler adı verilir. Bu damarlar son derece hassas bir yapıya sahiptir ve çapları sadece birkaç milimetre civarındadır.
Zaman içerisinde genetik faktörler ilerleyen yaş, sigara kullanımı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kötü beslenme ve hareketsiz yaşam tarzı gibi etkenlerle bu ince damarların iç duvarlarında hasarlar meydana gelir. Vücuttaki kolesterol ve kalsiyum, bu hasarlı bölgelerde birikerek plak adı verilen yapıları oluşturur. Tıpta ateroskleroz, halk arasında ise damar sertliği olarak bilinen bu süreç damarların iç boşluğunun yıllar içinde yavaş yavaş daralmasına neden olur.
Damarlardaki daralma belirli bir seviyeyi aştığında, kalp kası özellikle merdiven çıkarken, yokuş yürürken veya yoğun stres altındayken ihtiyaç duyduğu ekstra kanı alamaz. Bu oksijensizlik durumu kendini göğüste baskı, yanma, sıkışma veya sol kola vuran ağrılarla gösterir. Eğer daralmış bölgedeki bu plak aniden çatlar veya yırtılırsa, saniyeler içinde orada bir kan pıhtısı oluşarak damarı tamamen tıkar. Bu durum kalp kası hücrelerinin hızla ölmeye başladığı kalp krizidir. Tıkanıklıkların kalp krizine yol açmadan önce veya sonrasında kalbin yeniden kanlandırılması için başvurulan en köklü tedavi yöntemlerinden biri koroner bypass ameliyatıdır. Bu cerrahi işlem tıkanmış veya daralmış damar bölgesine hiç dokunmadan, vücudun başka bir yerinden alınan sağlıklı bir damarla tıkanıklığın ötesine yeni bir kan yolu inşa etme mantığına dayanır.
Bypass Ameliyatı İçin Vücudun Hangi Bölgelerinden Yedek Damar Alınır?
Bypass kelimesi İngilizce kökenli olup “köprüleme” anlamına gelir. Tıkalı olan yolun etrafından dolaşarak kanı hedefe ulaştırmak için dışarıdan plastik veya suni bir materyal kullanılmaz. Bunun yerine tamamen insanın kendi vücudunda bulunan ve alındığında o bölgede herhangi bir eksiklik veya işlev kaybı yaratmayacak yedek damarlar tercih edilir.
Cerrahide kullanılacak yedek damarların kalitesi, ameliyatın uzun vadeli başarısını doğrudan belirler. Göğüs kafesinin iç kısmında, kalbe çok yakın bir konumda bulunan sol veya sağ göğüs atardamarı bu iş için kullanılabilir.. Bu damar, yapısı gereği damar sertliğine karşı inanılmaz derecede dirençlidir ve on yıllar boyunca tıkanmadan kan taşımaya devam edebilir. İhtiyaç duyulan diğer köprüler için kol atardamarı veya bacak toplar damarlarıda kullanılabilir.
Bypass işleminde tercih edilen damar kaynakları şunlardır:
- Göğüs atardamarı
- Kol atardamarı
- Bacak toplardamarı
Atardamarlar, yüksek kan basıncına dayanıklı yapıları sayesinde toplardamarlara göre çok daha uzun ömürlüdür. Bu nedenle güncel tıbbi yaklaşımlarda mümkün olduğunca bacak toplardamarları yerine göğüs atardamarlarının kullanılması tercih edilmektedir.
Çalışan Kalpte ve Durdurulmuş Kalpte Bypass Cerrahisi Nasıl Gerçekleşir?
Bypass ameliyatları tıbbi gerekliliklere ve hastanın genel sağlık durumuna göre iki farklı temel yöntemle yapılmaktadır. Klasik ve en sık uygulanan yöntem durdurulmuş kalpte yapılan cerrahidir. Bu yöntemde hastanın göğüs kemiği açılarak kalbe ulaşılır. Ancak kalp sürekli atan, hareketli ve içi kan dolu bir organdır. Saç telinden bile ince dikiş ipleriyle milimetrik damarları birbirine dikmek için hareketsiz ve kansız bir çalışma alanına ihtiyaç vardır. Bu aşamada devreye kalp-akciğer makinesi girer.
Hastanın tüm kan dolaşımı özel borularla bu cihaza aktarılır. Makine, ameliyat süresince akciğerlerin kanı oksijenlendirme ve kalbin kanı vücuda pompalama görevini devralır. Kalbe ise onu tamamen durduran, felç eden özel bir ilaçlı solüsyon verilir. İşlem bitince kalp yeniden çalıştırılır ve makine devreden çıkarılır.
Diğer yöntem ise çalışan kalpte bypass ameliyatıdır. Özellikle kronik akciğer hastalığı olan böbrek yetmezliği bulunan veya daha önce felç geçirmiş, yaşlı ve kırılgan hastalarda kalp-akciğer makinesine bağlanmak ekstra riskler doğurabilir. Bu riskleri bertaraf etmek için kalp hiç durdurulmaz. Sadece damarın dikileceği o küçücük alan, özel vakumlu sabitleyici aletlerle hareketsiz hale getirilirken kalbin geri kalanı tüm vücuda kan pompalamaya devam eder. Bu yöntem teknik açıdan cerrah için daha zorlayıcı olsa da doğru hastada uygulandığında iyileşme sürecini hızlandırır.
Bypass Ameliyatı Öncesi Hazırlık Sürecinde Neler Yaşanır?
Ameliyat kararı alındıktan sonra operasyon masasına giden süreç büyük bir titizlikle planlanır. Vücudun bu büyük müdahaleye en iyi şekilde dayanabilmesi için öncelikle kapsamlı kan testleri, akciğer filmleri ve böbrek fonksiyon değerlendirmeleri yapılır. Hastanın kullandığı bazı ilaçların, özellikle güçlü kan sulandırıcıların ameliyat sırasında hayati kanamalara yol açmaması için belirli bir süre önceden kesilmesi veya dozlarının değiştirilmesi gerekir.
Hastanın psikolojik olarak bu sürece hazırlanması ve solunum kapasitesinin artırılması da tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Sigara kullanan hastaların ameliyattan olabildiğince erken bir süre önce sigarayı tamamen bırakması, operasyon sonrası uyanma ve kendi kendine nefes alma aşamaları için kritik bir öneme sahiptir. Hazırlıklar tamamlandığında, ameliyatın süresi müdahale edilecek damar sayısına göre genellikle üç ila altı saat arasında bir zaman dilimini kapsar.
Bypass Ameliyatı Sonrası Yoğun Bakım Süreci Nasıl İlerler?
Operasyon tamamlanıp göğüs kemiği sağlam çelik tellerle kapatıldıktan sonra hasta doğrudan yoğun bakım ünitesine alınır. Hasta anestezi etkisinden yavaş yavaş çıkıp gözlerini açtığında kendini oldukça yorgun, üşümüş ve yoğun bir susuzluk hissi içinde bulur. Bu durum ameliyat sırasında vücut ısısının bilerek düşürülmesinin ve uzun süren anestezinin son derece normal bir sonucudur.
Yoğun bakımın ilk saatleri sabır gerektiren, tıbbi cihazların sürekli alarm verdiği bir takip sürecidir. Hastanın vücudunda iyileşmeyi gözlemlemek ve desteklemek için çok sayıda hortum ve kablo bulunur. Göğüs kafesi içinde birikebilecek kanı dışarı tahliye eden tüpler, kalbin ritmini kontrol altında tutmak için kalbe dışarıdan bağlanan ince tel şeklindeki geçici kalp pilleri ve sıvı takviyesi için kullanılan damar yolları bu sürecin birer parçasıdır. Hastanın kendi başına rahatça nefes aldığı görüldüğünde solunum cihazı ayrılır. Her şey yolunda giderse ertesi gün hastanın sıvı gıdalar almasına başlanır ve genellikle ikinci günün sonunda yoğun bakımdan normal hasta odasına geçiş yapılır.
Bypass Ameliyatı Sonrası Evde İyileşme Sürecinde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Hastaneden taburcu olmak iyileşmenin tamamlandığı anlamına gelmez. Bypass hastaları için asıl sabır gerektiren süreç evdeki nekahat dönemidir. Göğüs kemiğinin tam ortadan kesilmiş olması nedeniyle, bu kemiğin yeniden kaynaması ve eski mekanik bütünlüğüne kavuşması ortalama altı ila sekiz hafta sürer. Bu süre zarfında hastanın çok katı kurallara uyması gerekir. Göğüs kemiğine binen yükün dengesizleşmesi, kemiklerin yanlış kaynamasına veya enfeksiyon gelişmesine yol açabilir. Bu da aylar sürecek başka tıbbi sorunların kapısını aralar.
İyileşme sürecinde kesinlikle kaçınılması gereken hareketler aşağıdaki gibidir:
- Yan yatmak
- Yüzüstü yatmak
- Ağır kaldırmak
- Kolları geriye esnetmek
- Asimetrik uzanmak
Hastalar kemik kaynayana kadar sadece sırtüstü yatmak zorundadır. Ancak bu kısıtlamalar hastanın yatağa bağlanacağı anlamına gelmez. Tam tersine, pıhtı oluşumunu engellemek ve akciğerleri açmak için hastaların her gün evin içinde veya uygun hava şartlarında dışarıda düzenli, hafif tempolu yürüyüşler yapması büyük önem taşır.
Bypass Ameliyatı Hangi Ciddi Cerrahi Riskleri Barındırır?
Bypass ameliyatı hayat kurtarıcı bir müdahale olmasına rağmen, vücut bütünlüğünü derinden etkileyen majör bir açık cerrahi olduğu için bazı riskleri de beraberinde getirir. Donanımlı merkezlerde ve tecrübeli ellerde hayati tehlike oldukça düşük oranlarda seyretse de kalp-akciğer makinesinin kullanımı ve anestezi kaynaklı bazı komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir.
En çok endişe edilen durumların başında inme, yani felç riski gelir. Kalpten çıkan ana damarın (aort) ameliyat sırasında manipüle edilmesi veya makinenin kan akış basıncı nedeniyle damar duvarındaki milimetrik kireç parçaları koparak beyne ulaşabilir. Bunun dışında kalbin yeni düzene alışmaya çalışırken gösterdiği tepki olan ritim bozuklukları oldukça sıktır. Kalp zarı etrafında sıvı toplanması veya uzun süre hastanede yatmaya bağlı psikolojik sorunlar da hastaları zorlayabilmektedir.
Bu majör cerrahinin taşıdığı temel riskler şunlardır:
- İnme
- Kanama
- Ritim bozuklukları
- Yara enfeksiyonları
- Akciğerde sıvı toplanması
- Kemik kaynama sorunları
Hastaların operasyon öncesinde bu riskleri detaylıca öğrenmesi ve tıbbi ekiple güvene dayalı bir iletişim kurması, sürecin psikolojik olarak daha kolay atlatılmasını sağlar.
Bypass Ameliyatı İle Takılan Yeni Damarlar Uzun Vadede Yeniden Tıkanır Mı?
Hastalar genellikle bypass ameliyatı sonrasında kalp damar hastalıklarından tamamen kurtulduklarını, bir tür “sıfır kilometre” kalbe sahip olduklarını düşünme eğilimindedir. Oysa bypass, hastalığın nedenini değil sadece sonucunu tedavi eden mekanik bir çözümdür. Altta yatan damar sertliği hastalığı vücutta devam etmektedir.
Özellikle bacaklardan alınan toplardamarlar, yüksek basınçlı kanı taşımaya uygun bir yaratılışa sahip değildir. Atardamar kanının şiddetli akışına maruz kalan bu bacak damarları, kendini korumak için kalınlaşmaya başlar. Bu hücresel kalınlaşma süreci, yeni damarın içinde çok hızlı bir şekilde damar sertliği oluşmasına neden olur. İstatistiklere göre bacak damarı kullanılarak yapılan köprülerin büyük bir kısmı on yıl içinde yeniden tıkanma eğilimi gösterir. Göğüs veya koldan alınan atardamarlarda ise bu risk çok daha düşüktür.
Elde edilen bu ikinci şansın kalıcı olabilmesi için hastanın köklü bir yaşam tarzı değişikliğine gitmesi şarttır. İlaçların aksatılmadan kullanılması ve sağlıklı alışkanlıkların edinilmesi yeni damarların ömrünü belirler.
Damarların açık kalması için yaşam boyu dikkat edilecek unsurlar şunlardır:
- Düzenli yürüyüş
- İdeal kilo
- Tansiyon kontrolü
- Şeker kontrolü
- Sigarasız yaşam
Kalp Konseyi Bypass veya Stent Kararını Nasıl Verir?
Kalp damarlarında birden fazla tıkanıklık bulunan veya kalbin ana damarı durumundaki sol ana koroner arterde darlık yada üç damar hastalığı saptanan bir hastada en doğru tedavinin ne olduğuna tek bir doktorun kararı ile değil “Kalp Takımı” veya “Kalp Konseyi” adı verilen çoklu uzman katılımıyla yönetilir.
Bu konseylerde bypass ameliyatlarını gerçekleştiren kalp damar cerrahları, ameliyatsız tedavi yöntemlerini uygulayan girişimsel kardiyologlar, görüntüleme uzmanları ve anestezi doktorları bir araya gelir. Hastanın yaşı, diyabeti olup olmadığı, böbrek fonksiyonları, kalbin kasılma gücü ve damar yapısının haritası masaya yatırılır. Cerrahinin getireceği riskler ile ameliyatsız kateter yöntemlerinin sağlayacağı faydalar tartılarak hastaya en uygun, kişiselleştirilmiş tedavi kararı ortak bir akılla alınır.
SYNTAX Skoru Bypass Ameliyatı Kararını Nasıl Etkiler?
Kalp konseyinin karar alırken kullandığı en bilimsel ve objektif araç SYNTAX skorlama sistemidir. Bu sistem bir nevi karmaşıklık hesaplayıcısıdır. Anjiyo görüntüleri incelenirken damarlardaki tıkanıklıkların yeri, darlıkların uzunluğu, damardaki kireç miktarı ve damarların kıvrımlı olup olmaması gibi faktörler bir bilgisayar programında puanlanır.
Ortaya çıkan puan hastanın anatomik olarak ne kadar zorlu bir duruma sahip olduğunu sayısal olarak gösterir. Düşük skorlu hastalar, lokalize ve nispeten basit tıkanıklıklara sahip oldukları için ameliyatsız stentleme işlemleri için mükemmel adaylardır. Orta skorlu hastalar gri bölgededir; bu grupta hastanın diğer hastalıklarına göre cerrahi veya stent kararı verilebilir. Puanın çok yüksek çıkması, hastalığın damar ağının neredeyse tamamına, aşırı kireçli bir şekilde yayıldığını gösterir. Geçmiş yıllarda yüksek puanlı hastalar için tek seçenek açık cerrahi iken, günümüzde gelişen teknoloji sayesinde bu zorlu durumlar bile ameliyatsız yöntemlerle tedavi edilebilir hale gelmeye başlamıştır.
Bypass Ameliyatı Yerine Girişimsel Kardiyoloji Hangi Alternatifleri Sunar?
Bypass ameliyatının gerektirdiği uzun iyileşme süreci, göğüs kemiğinin kesilmesi ve genel anestezinin getirdiği yükler, hastaları doğal olarak alternatif ve daha az travmatik tedavi arayışlarına yöneltmektedir. İşte bu noktada modern girişimsel kardiyoloji devreye girer. Girişimsel kardiyologlar, açık kalp cerrahisine gerek kalmadan, tamamen uyanık olan bir hastada lokal anestezi ile damar tıkanıklıklarını açan uzmanlardır.
Bu yöntemler genellikle kasıktaki veya günümüzde çok daha sık tercih edilen el bileğindeki ince atardamarlardan girilerek uygulanır. El bileğinden giriş yapılması, işlem sonrası hastanın hemen ayağa kalkabilmesi, kanama riskinin neredeyse sıfıra inmesi ve hastanın aynı gün evine yürüyerek dönebilmesi açısından muazzam bir konfor sağlar.
Girişimsel kardiyolojinin sunduğu modern araçlar şunlardır:
- İlaçlı stentler
- İlaçlı balonlar
- Aterektomi cihazları
- Damar içi ultrason
- Şok dalgası balonları
Modern Stentler Bypass Yerine Nasıl Uygulanır?
Tıkalı damarların mekanik olarak açılıp içeriden desteklenmesi işlemi anjiyoplasti ve stentleme olarak adlandırılır. Yıllar önce kullanılan ilk nesil metal stentler damar içine yerleştirildiğinde, damar duvarı bu metal yabancı cisme bir yara iyileşmesi tepkisi verirdi. Bu tepki sonucunda hücreler aşırı çoğalır ve stentin içi birkaç ay içinde tekrar tıkanırdı.
Günümüz teknolojisinde ise artık sadece ilaç kaplı stentler kullanılmaktadır. Bu ince yapılı ve esnek stentlerin üzeri, hücrelerin aşırı çoğalmasını durduran özel bir ilaç katmanıyla kaplıdır. Damar içine yerleştirilen bu stent, ilacını yavaş yavaş salgılayarak damarın pürüzsüz kalmasını sağlar. Vücut kısa süre sonra bu stentin üzerini kendi doğal zarı ile örter ve stent ömür boyu damarın çökmesini engelleyen güvenli bir iskele haline gelir.
Ayrıca vücudunda ömür boyu metal bir kafes taşımak istemeyen veya damar çapı çok ince olan hastalar için ilaçlı balon teknolojisi devrim niteliğinde bir alternatiftir. Tıkanıklık bölgesinde şişirilen bu özel balon, üzerindeki iyileştirici ilacı damar duvarına aktardıktan sonra söndürülüp tamamen dışarı çıkarılır ve içeride hiçbir materyal bırakılmaz.
Bypass Kararı Öncesi Damar İçini Gösteren Kameralar Neden Önemlidir?
Standart bir koroner anjiyografi, damarların içine verilen boyalı bir maddenin dışarıdan çekilen röntgen filminden ibarettir. Bu işlem damarın sadece iki boyutlu gölgesini gösterir. Gölgeye bakarak o damarın içinin ne kadar kireçli olduğunu veya darlığın gerçek çapını kesin olarak bilmek mümkün değildir. Doğru tedavi için karanlıkta el yordamıyla ilerlemek yerine ışığı açmak gerekir.
Bu amaçla girişimsel kardiyologlar damar içi ultrasonografi (IVUS) veya optik koherens tomografi (OCT) gibi çok gelişmiş mikroskobik görüntüleme teknolojilerini kullanır. Damarın içine sokulan milimetrik kameralar sayesinde damarın 360 derecelik enine kesiti, hücresel düzeydeki detaylarıyla ekrana yansır. Bu sayede damarın gerçek çapı ölçülür, stentin damar duvarına milimetrik olarak tam yapışıp yapışmadığı kontrol edilir. Stentin damara kusursuz yerleştirilmesi, ileride pıhtı oluşma veya yeniden daralma riskini neredeyse tamamen ortadan kaldırır.
Gereksiz Bypass Ameliyatı Kararını Önleyen Basınç Ölçüm Yöntemleri Nelerdir?
Bazen bir damardaki tıkanıklık anjiyografi ekranında çok korkutucu görünebilir. Sırf bu görüntüye bakarak hastaya hemen stent takılması veya bypass kararı verilmesi yanıltıcı sonuçlar doğurabilir. Önemli olan darlığın nasıl göründüğü değil kalp kasına giden kan akışını gerçekten azaltıp azaltmadığıdır. Akışı bozmayan bir darlığa müdahale etmek hastaya faydadan çok zarar verebilir.
Bu durumu netleştirmek için fraksiyonel akım rezervi (FFR) adı verilen ileri bir teknoloji kullanılır. Saç telinden bile ince özel bir basınç teli, darlığın ilerisine geçirilir. Tel, tıkanıklığın öncesindeki ve sonrasındaki kan basıncını eşzamanlı ölçerek matematiksel bir oran hesaplar. Elde edilen değer, darlığın kan akışını ne kadar engellediğini kesin ve net bir şekilde kanıtlar. Bu akıllı teller sayesinde gereksiz yere bypass ameliyatı olmaktan veya lüzumsuz stent takılmasından kurtulan sayısız hasta bulunmaktadır.
Tamamen Tıkalı Damarlar Bypass Olmadan Nasıl Açılır?
Aylar, hatta yıllar boyunca tamamen kapalı kalmış damarlara kronik total oklüzyon (CTO) adı verilir. Bu damarların içi zamanla taşlaşmış, sert bir yapıyla dolar. Geçmiş yıllarda “bu damar artık ölmüş, açılamaz, tek çare bypass ameliyatı” denilen bu hastalar için günümüzde tıp adeta bir mucize sunmaktadır.
Girişimsel kardiyolojinin en üst düzey tecrübe gerektiren bu alanında, normal yollarla aşılamayan taşlaşmış tıkanıklıkları açmak için farklı stratejiler uygulanır. Bazen özel sert teller ve mikrokateterler ile doğrudan tıkanıklığın üzerine gidilir. Bu işe yaramazsa kalbin kendi kendini beslemek için ürettiği ince yan yollar (kollateraller) kullanılarak, tıkanıklığın arkasından dolaşılıp geriye doğru bir tünel açma işlemi gerçekleştirilir. Başarıyla açılan bu damarlar sayesinde kalp yetmezliği engellenir, hastanın nefes darlığı kaybolur ve açık kalp cerrahisine duyulan ihtiyaç tamamen ortadan kalkar.
Kireçlenmiş Damarlarda Bypass Yerine Hangi İleri Teknolojiler Kullanılır?
Damar sertliği sürecinde kalsiyumun damar duvarına çökmesi, o damarın esnekliğini kaybetmesine ve adeta kaskatı bir boru haline gelmesine neden olur. Aşırı kireçlenmiş damarlarda standart balonları şişirmek veya stent yerleştirmek imkansızdır; kireç taşı stentin açılmasını engeller. Bu tür hastalar da sıklıkla zorunlu olarak cerrahiye yönlendirilirdi.
Günümüzde ise bu kireçli kayaları parçalamak için iki muazzam teknoloji kullanılmaktadır. Bunlardan ilki, ucu elmas partiküllerle kaplı olan ve saniyede on binlerce devir dönerek damarın içindeki kireci tıraşlayıp un ufak eden rotablatör cihazıdır. İkincisi ise böbrek taşı kırma mantığıyla aynı şekilde çalışan şok dalgası (intravasküler litotripsi) teknolojisidir. Damar içinde yaratılan akustik ses dalgaları, damarın yumuşak dokusuna hiç zarar vermeden sadece içerideki kireci çatlatır. Çatlayan kireç sayesinde damar yeniden esnekliğine kavuşur ve güvenle stentlenebilir.
Damarların Çatallanma Noktalarındaki Tıkanıklıklar Bypass Olmadan Nasıl Tedavi Edilir?
Kalbi besleyen koroner arterler, bir ağacın dalları gibi sürekli ikiye ayrılarak kalbin yüzeyine yayılırlar. Damar tıkanıklıklarının bu ayrım, yani çatallanma noktalarında oluşması, tıbbi müdahaleyi oldukça zorlaştıran bir anatomik sorundur. Ana dala stent takılırken yan dalın kapanma riski, tedaviyi karmaşıklaştırır.
Bu tür lezyonlar için girişimsel kardiyologlar, birden fazla tel ve balonu aynı anda kullanarak damarın anatomik şeklini koruyacak özel teknikler uygularlar. Gerekirse iki ayrı stentin iç içe, kusursuz açılarla yerleştirildiği gelişmiş örme teknikleriyle her iki damarın da açık kalması sağlanır. İşlemin sonunda iki damardaki balonun eşzamanlı şişirildiği öpüşen balon tekniğiyle damarın doğal şekli kusursuz bir biçimde yeniden yapılandırılır.
Sıkça sorulan sorular
Prof. Dr. Kadriye Orta Kılıçkesmez, Türk kardiyoloji alanında önde gelen isimlerden biridir. 24 Ocak 1974’te Tekirdağ’da doğmuştur. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamladıktan sonra uzmanlık alanı olarak kardiyolojiyi seçmiş ve aynı üniversitenin Kardiyoloji Enstitüsü’nde uzmanlık eğitimini almıştır.2015 yılında üniversite tarafından görevlendirilerek Şişli Etfal kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuarını kurmuştur. 2017 yılında profesör olan Kadriye Kılıçkesmez 2020 yılında Prof Dr. Cemil Taşçı Hastanesi’nin kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuvarını kurmuş, kliniğin eğitim kliniği olmasını sağlamıştır.
