Mitral Kapak Prolapsusu Nedir? Belirtileri ve Takibi

Mitral kapak prolapsusu, ekokardiyografi raporunda görüldüğünde ilk bakışta endişe yaratabilen, ancak hastalarımızın büyük bölümünde ciddi bir sağlık sorununa yol açmayan bir kapak yapısal özelliğidir. Raporda “mitral valv prolapsusu”, “MVP” veya “mitral kapak sarkması” şeklinde de ifade edilebilir.

Bu tanım, kalbin sol tarafındaki mitral kapağın yaprakçıklarından birinin veya her ikisinin kalp kasılması sırasında sol atriyuma doğru normalden fazla bombeleşmesini anlatır. Prolapsusun bulunması, tek başına kalbin iyi çalışmadığı veya ileride mutlaka ciddi bir kapak hastalığı gelişeceği anlamına gelmez.

Değerlendirmede yalnızca “prolapsus var mı?” sorusuna bakmayız. Mitral regürjitasyonun yani kapaktan geriye doğru kan kaçağının derecesi, kalp boşluklarının boyutları, kalbin pompalama fonksiyonu, ritim bulguları ve hastanın şikâyetleri birlikte değerlendirilir.

Çoğu kişide düzenli kardiyoloji takibi dışında özel bir tedavi gerekmez. Amerikan Kalp Derneği de MVP’nin genellikle ciddi bir probleme dönüşmediğini, ancak belirgin kapak kaçağı veya ritim bozukluğu gelişen kişilerin daha yakından değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Mitral kapak prolapsusu nedir?

Mitral kapak prolapsusu, mitral kapağın bir veya iki yaprakçığının kalp kasılırken sol atriyuma doğru normalden fazla bombeleşmesidir. Tek başına prolapsus saptanması, ciddi bir kalp hastalığı bulunduğu anlamına gelmez.

Normalde mitral kapak, sol ventrikül kasıldığında sıkıca kapanarak kanın sol atriyuma geri kaçmasını engeller. MVP’de kapak dokusu daha gevşek veya fazla hareketli olabilir. Bu nedenle yaprakçıkların bir bölümü kasılma sırasında atriyum tarafına doğru hareket eder.

Tanıyı çoğunlukla ekokardiyografi, yani EKO ile koyarız. EKO sırasında kapak yaprakçıklarının hareketini, mitral regürjitasyon bulunup bulunmadığını ve kalbin diğer yapılarını birlikte inceleriz.

MVP değerlendirmesinde şu dört soru özellikle önemlidir:

• Prolapsus gerçekten mevcut mu?
• Kapakta kan kaçağı eşlik ediyor mu?
• Sol atriyum veya sol ventrikülde genişleme var mı?
• Şikâyetlerle ilişkili bir ritim problemi bulunuyor mu?

Bu soruların yanıtları normalse, hastalarımızın önemli bir bölümünde mitral kapak prolapsusu yalnızca takip edilmesi gereken bir EKO bulgusu olarak kalır.

Mitral kapak prolapsusu belirtileri nelerdir?

Mitral kapak prolapsusu olan birçok kişide hiçbir belirti görülmez. Belirti olduğunda ise en sık karşılaştığımız yakınmalar çarpıntı, kalp atımlarını belirgin hissetme ve atipik göğüs ağrısıdır.

Şikâyetlerin şiddeti EKO’daki prolapsusun görüntüsüyle her zaman paralel değildir. Hafif MVP bulunan bir kişi yoğun çarpıntı hissedebilirken daha belirgin prolapsusu olan başka biri hiçbir yakınma yaşamayabilir.

Görülebilecek belirtiler arasında şunlar yer alır:

• Çarpıntı veya palpitasyon
• Tekleme, ekstra atım ya da kalbin hızlı attığını hissetme
• Keskin, batıcı veya uzun sürebilen atipik göğüs ağrısı
• Efor sırasında veya stresli dönemlerde nefes darlığı hissi
• Baş dönmesi veya nadiren bayılma hissi
• Anksiyete ya da panik atak benzeri bedensel belirtiler

Bu belirtilerin hiçbiri yalnızca MVP’ye özgü değildir. Özellikle sık çarpıntıda EKG veya holter incelemesi gerekebilir.

Bayılma, egzersiz sırasında belirgin çarpıntı, yeni başlayan ciddi nefes darlığı veya göğüste baskı hissi varsa şikâyeti yalnızca mitral kapak prolapsusuna bağlamadan kardiyolojik değerlendirme yapılmasını isteriz.

Mitral kapak nerede bulunur, ne işe yarar?

Mitral kapak, kalbin sol atriyumu ile sol ventrikülü arasında bulunur. Temel görevi, kanın kalbin sol tarafında doğru yönde ilerlemesini sağlamaktır.

Akciğerlerden oksijenlenmiş olarak gelen kan önce sol atriyuma ulaşır. Mitral kapak açıldığında kan buradan sol ventriküle geçer. Sol ventrikül kasılırken mitral kapak kapanır ve kanın yeniden sol atriyuma dönmesini engeller.

Mitral kapağın düzgün çalışmasında birkaç yapı birlikte görev yapar:

• Ön ve arka mitral kapak yaprakçıkları
• Kapağı çevreleyen mitral anulus
• Korda tendinea adı verilen ince bağ dokusu lifleri
• Papiller kaslar
• Sol ventrikül kası

Korda tendinealar, kapak yaprakçıklarını adeta kontrollü biçimde tutarak ventrikül kasılırken aşırı geriye hareket etmelerini önler.

Mitral kapak prolapsusunda sorun çoğunlukla kapağın açılmasından çok, kapanma sırasında yaprakçıkların sol atriyuma doğru fazla hareket etmesidir. Bunun sonucunda bazı hastalarda kapaktan geriye doğru kan geçişi gelişebilir; ancak MVP bulunan herkeste anlamlı mitral regürjitasyon görülmez.

Mitral kapak prolapsusu neden olur?

Mitral kapak prolapsusu çoğunlukla kapak yaprakçıklarının veya onları destekleyen bağ dokusunun yapısal özellikleri nedeniyle gelişir. Bazı kişilerde belirgin bir neden saptanmaz ve durum yıllarca değişmeden kalabilir.

En sık karşılaşılan mekanizmalardan biri kapak dokusundaki miksomatöz dejenerasyon olarak adlandırılan değişikliktir. Bu durumda yaprakçıklar normalden daha kalın, esnek veya gevşek hale gelebilir.

MVP oluşumuna katkıda bulunabilecek durumlar şunlardır:

• Doğuştan veya ailesel bağ dokusu özellikleri
• Mitral kapak yaprakçıklarının normalden fazla hareketli olması
• Korda tendineaların uzaması veya yapısının değişmesi
• Yaşla birlikte kapakta ortaya çıkan dejeneratif değişiklikler
• Bazı bağ dokusu hastalıkları

Bununla birlikte ekokardiyografide prolapsus saptanan hastaların büyük kısmında başka bir sistemik hastalık bulunmaz.

“MVP’ye ne sebep oldu?” sorusundan daha önemli olan, prolapsusun kalbin çalışmasını etkileyip etkilemediğini belirlemektir. Bu nedenle EKO’da kapak kaçağı, kalp boşluklarının boyutları ve sol ventrikül fonksiyonu ayrıca değerlendirilir.

Prolapsus ne demek, tıpta hangi anlama gelir?

Prolapsus, tıpta bir organın veya dokunun normal anatomik konumundan başka bir boşluğa doğru sarkmasını ifade eder. Mitral kapak prolapsusunda bu terim, kapak yaprakçıklarının sol atriyuma doğru bombeleşmesi için kullanılır.

Kelimenin kendisi hastalığın şiddetini göstermez. Dolayısıyla EKO raporunda “prolapsus” yazması, otomatik olarak ileri evre kapak hastalığı anlamına gelmez.

Mitral kapak açısından üç kavramı ayırmak yararlıdır:

Prolapsus

Kapak yaprakçığının konum ve hareket özelliğini tarif eder.

Regürjitasyon

Kapak tam kapanmadığında kanın bir bölümünün geriye doğru kaçmasını ifade eder.

Kalp üzerindeki etkisi

Kapak kaçağı belirginleşirse zaman içinde sol atriyum ve sol ventrikül üzerinde hacim yükü oluşturabilir.

Bu nedenle prolapsus ile kapak yetmezliği aynı kavram değildir. Bir kişide mitral kapak sarkması bulunabilir ancak anlamlı bir kan kaçağı olmayabilir.

Hastalarımızın raporunu değerlendirirken yalnızca “MVP” kelimesine değil, prolapsusa eşlik eden diğer EKO bulgularına bakmamızın temel nedeni budur.

Mitral kapak prolapsusu dereceleri nasıl belirlenir?

Mitral kapak prolapsusunun değerlendirilmesi yalnızca “hafif, orta veya ileri” şeklindeki tek bir dereceye dayanmaz. Günümüzde EKO’da kapak anatomisini, yaprakçıkların hareketini ve özellikle eşlik eden mitral regürjitasyonun etkilerini birlikte değerlendiririz.

Bir ekokardiyografi incelemesinde şu özellikler önem taşır:

• Hangi mitral yaprakçığın prolabe olduğu
• Sarkmanın yaygınlığı
• Yaprakçıkların kalınlığı ve yapısı
• Korda tendineaların görünümü
• Mitral regürjitasyon bulunup bulunmadığı
• Sol atriyum ve sol ventrikül boyutları

Raporda “hafif prolapsus” gibi bir ifade bulunması tek başına risk değerlendirmesi için yeterli değildir. Benzer biçimde prolapsusun milimetre olarak ölçülmesi de hastanın bütün klinik durumunun önüne geçmemelidir.

Takibi belirleyen asıl noktalardan biri, kapaktan geriye doğru kan kaçağının anlamlı olup olmadığı ve zaman içinde kalpte yapısal değişiklik oluşturup oluşturmadığıdır.

Bu nedenle EKO raporundaki tek bir kelimeyi yorumlamak yerine kardiyoloğun görüntüleri, kalp fonksiyonunu ve hastanın şikâyetlerini birlikte değerlendirmesi daha doğrudur.

Mitral kapak prolapsusu ile mitral yetmezlik arasındaki fark nedir?

Mitral kapak prolapsusu kapağın hareket ve yapısıyla, mitral yetmezlik ise kapaktan geriye doğru kan kaçmasıyla ilgilidir. Bir kişide MVP olabilir fakat hiç mitral yetmezlik bulunmayabilir veya yalnızca eser düzeyde kaçak görülebilir.

Mitral valv prolapsusunda yaprakçıklar sol ventrikül kasıldığında sol atriyuma doğru bombeleşir. Eğer kapak kenarları buna rağmen birbirine yeterince temas ederek kapanıyorsa önemli bir kan kaçağı oluşmaz.

Kapak tam kapanamazsa kanın bir bölümü sol ventrikülden sol atriyuma geri döner. Buna mitral regürjitasyon veya mitral yetersizlik denir.

Kısaca:

• MVP = kapağın hareket/anatomi özelliği
• Mitral regürjitasyon = kapaktan geriye kan kaçışı
• İkisi birlikte bulunabilir ancak aynı şey değildir
• Takip planında kaçağın miktarı ve kalbe etkisi büyük önem taşır

Belirgin mitral regürjitasyon, MVP’den ayrı olarak ayrıntılı değerlendirilmesi gereken bir kapak hastalığıdır. Bu nedenle “mitral kapak yetmezliği” konusu ayrı bir içerikte ele alınmalıdır.

Ekokardiyografi raporundaki “mitral kapak uçları kalın”, “eser MY” gibi ifadeler ne anlama gelir?

EKO raporundaki kısa ifadelerin çoğu tek başına ciddi hastalık anlamına gelmez. Özellikle “eser MY” veya “minimal MY”, Doppler incelemesinde çok küçük miktarda geriye kan akımı görüldüğünü ifade eder.

Bu ifadelerin anlamı, raporun geri kalanından bağımsız değerlendirilmemelidir. Sol atriyum ve sol ventrikül ölçümleri, kalbin pompalama gücü ve Doppler bulguları da önemlidir.

Özellikle “eser” ya da “minimal” kelimesini gören hastalarımız bazen ciddi kapak yetmezliği olduğunu düşünür. Oysa küçük kaçaklar çok farklı klinik önem taşıyabilir. Nihai yorum EKO’nun tamamına göre yapılmalıdır.

Mitral kapak prolapsusu tehlikeli midir, öldürür mü?

Mitral kapak prolapsusu hastaların büyük çoğunluğunda tehlikeli bir durum değildir ve tek başına ölümcül bir hastalık olarak değerlendirilmez. Risk daha çok ciddi mitral regürjitasyon, kalp fonksiyonunda değişiklik veya belirli ritim bozuklukları geliştiğinde önem kazanır.

Takipte özellikle şu durumlara dikkat ederiz:

• Mitral regürjitasyonun belirginleşmesi
• Sol atriyum veya sol ventrikülün genişlemesi
• Kalbin pompalama fonksiyonunda azalma
• Yeni gelişen atriyal fibrilasyon
• Belirgin veya karmaşık ventriküler ritim bozuklukları
• Açıklanamayan bayılma

MVP ile ilişkili ciddi ritim komplikasyonları mümkündür ancak bunlar sıradan, komplikasyonsuz MVP ile aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Her çarpıntı tehlikeli ritim bozukluğu anlamına gelmez.

Özellikle bayılma, egzersiz sırasında belirgin ritim yakınması veya ailede açıklanamayan ani ölüm öyküsü varsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Dolayısıyla EKO raporunda yalnızca “mitral kapak prolapsusu” yazması üzerinden yaşam beklentisi hakkında olumsuz sonuç çıkarmak doğru değildir.

Mitral kapak prolapsusu olanlar nelere dikkat etmeli?

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin çoğunun günlük yaşamını ciddi biçimde kısıtlaması gerekmez. Temel yaklaşım, kardiyoloji kontrollerini aksatmamak ve yeni gelişen belirtileri önemsemektir.

Günlük yaşamda şu noktalara dikkat edilmesini öneririz:

• Doktorun önerdiği aralıklarla kardiyoloji ve EKO kontrollerine gitmek
• Yeni başlayan veya belirginleşen nefes darlığını bildirmek
• Uzun süren ya da sıklaşan çarpıntılarda ritim değerlendirmesi yaptırmak
• Açıklanamayan bayılma durumunda değerlendirmeyi geciktirmemek
• Düzenli fiziksel aktivite ve genel kalp sağlığı alışkanlıklarını sürdürmek
• Ağız ve diş sağlığını korumak

Çarpıntısı olan bazı kişilerde aşırı kafein, enerji içecekleri, yoğun stres ve uykusuzluk şikâyetleri artırabilir. Bunların etkisi kişiden kişiye değişir.

MVP nedeniyle herkesin enfektif endokardit açısından antibiyotik kullanması da gerekmez. Güncel öneriler yalnızca belirli yüksek riskli kalp hastalıklarında bazı diş işlemleri öncesi antibiyotik profilaksisini desteklemektedir. Ağız ve diş hijyeninin korunması ise tüm hastalar için önemlidir.

Mitral kapak prolapsusu olanlar spor yapabilir mi?

Komplikasyonsuz mitral kapak prolapsusu bulunan kişilerin büyük bölümü fiziksel aktivite ve spor yapabilir. Spor kısıtlaması gerekip gerekmediğini belirlerken yalnızca MVP tanısına değil, kapak kaçağına, kalp fonksiyonuna ve ritim bulgularına bakarız.

Özellikle yoğun veya yarışmalı spor planlayan kişilerde şu noktalar değerlendirilebilir:

• Mitral regürjitasyonun derecesi
• Sol ventrikülün boyutu ve pompalama gücü
• Efor sırasında gelişen belirtiler
• EKG ve gerektiğinde holter bulguları
• Bayılma öyküsü
• Egzersizle ortaya çıkan önemli ritim bozukluğu

EKO’su stabil, anlamlı kapak kaçağı bulunmayan ve önemli ritim problemi saptanmayan bir kişide yalnızca mitral kapak sarkması nedeniyle hareketsiz yaşam önermek doğru değildir.

Buna karşılık egzersiz sırasında bayılma, belirgin baş dönmesi, göğüs baskısı veya uzun süren hızlı kalp atımları gelişiyorsa spor yoğunluğu artırılmadan önce kardiyolojik değerlendirme gerekir.

Profesyonel ve yüksek yoğunluklu spor yapanlarda kararın kişiye özel verilmesi özellikle önemlidir.

Mitral kapak prolapsusu askerliğe engel mi?

Mitral kapak prolapsusu tanısı tek başına askerlik konusunda otomatik olarak “uygundur” veya “uygun değildir” sonucu oluşturmaz. Değerlendirmede kapak fonksiyonu, eşlik eden mitral regürjitasyon, kalbin genel durumu ve varsa klinik belirtiler dikkate alınır.

EKO raporunda yalnızca hafif MVP yazması ile belirgin kapak fonksiyon bozukluğu bulunan bir kişinin sağlık durumu aynı değildir.

Değerlendirmede gündeme gelebilecek bulgular arasında şunlar bulunabilir:

• Mitral regürjitasyonun derecesi
• Kalp boşluklarında genişleme olup olmadığı
• Sol ventrikül fonksiyonu
• Belirgin ritim bozukluğu varlığı
• Efor kapasitesini etkileyen yakınmalar
• Daha önce geçirilmiş kardiyak girişimler

Türkiye’de askerlik açısından nihai karar, bireysel internet yorumlarına veya tek başına EKO raporundaki “MVP” ifadesine göre verilmez.

Karar, yürürlükteki TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında yetkili sağlık kurulları tarafından kişinin güncel tıbbi bulguları değerlendirilerek verilir. Bu nedenle askerlik amacıyla değerlendirme yapılacaksa güncel kardiyoloji muayenesi ve gerekli tetkiklerin tamamlanması uygundur.

Mitral kapak prolapsusunda tedavi ve takip nasıl planlanır?

Mitral kapak prolapsusu bulunan herkesin ilaç tedavisine ihtiyacı yoktur. Tedavi ve takip; şikâyetlere, mitral regürjitasyonun düzeyine, kalp fonksiyonuna ve ritim bulgularına göre kişiye özel planlanır.

Belirtisi olmayan, önemli kapak kaçağı bulunmayan ve kalp fonksiyonları normal olan hastalarda çoğunlukla belirli aralıklarla kardiyoloji kontrolü yeterlidir. Kontrol sıklığını başlangıç EKO’sundaki bulgular belirler.

Çarpıntısı olan hastalarda:

• EKG çekilebilir.
• Şikâyet aralıklıysa holter kullanılabilir.
• Ritim bozukluğunun türü belirlenir.
• Gerekirse egzersiz testi veya ileri inceleme planlanabilir.
• Bazı hastalarda beta bloker gibi ilaç sınıfları düşünülebilir.

İlaç başlanıp başlanmayacağı ve hangi tedavinin uygun olduğu kardiyoloji hekimi tarafından belirlenmelidir.

Amerikan Kalp Derneği, belirtilerin kötüleşmesi, mitral regürjitasyonun ciddi hale gelmesi, kalp boşluklarının genişlemesi, ritim problemi gelişmesi veya kalp fonksiyonunun azalması durumlarında daha yakın değerlendirme gerektiğini vurgulamaktadır.

Sadece MVP saptanması ise tek başına mitral kapak ameliyatı gerektirmez.

Sık Sorulan Sorular

Mitral kapak prolapsusu geçer mi?

Mitral kapak prolapsusu çoğunlukla kapağın yapısal bir özelliğidir; bu nedenle ilaçla tamamen ortadan kaldırılması beklenmez. Ancak yıllar içinde klinik önemi değişmeden kalabilir. Takipte asıl amaç prolapsusun kendisinden çok kapak kaçağı, kalp fonksiyonu ve belirtilerde değişiklik olup olmadığını izlemektir.

Mitral kapak prolapsusu kalıtsal mıdır?

Bazı mitral kapak prolapsusu tiplerinde ailesel yatkınlık görülebilir. Bununla birlikte ailesinde MVP bulunan herkesin aynı duruma sahip olması beklenmez. Belirgin aile öyküsü veya bağ dokusu hastalığını düşündüren başka bulgular varsa doktor değerlendirmesiyle ek inceleme düşünülebilir.

MKP çarpıntı ve panik atak hissi yapar mı?

MVP bulunan bazı hastalar çarpıntı, kalp atımlarını güçlü hissetme ve panik atağa benzeyen yakınmalar tarif eder. Ancak bu belirtiler tek başına prolapsusa özgü değildir. Sık veya uzun süren palpitasyonda ritmin EKG ya da holter ile kaydedilmesi, yakınmanın kaynağını anlamamıza yardımcı olur.

Mitral kapak prolapsusunda ameliyat gerekir mi?

Yalnızca mitral kapak prolapsusu bulunması ameliyat nedeni değildir. Cerrahi değerlendirme daha çok prolapsusun ciddi mitral regürjitasyona yol açtığı ve bunun kalp üzerinde önemli etkiler oluşturduğu özel durumlarda gündeme gelir. Mitral kapak ameliyatının endikasyonları ayrı bir klinik konudur.

MKP olanlar gebe kalabilir mi?

Komplikasyonsuz MVP bulunan birçok kadın gebelik sürecini ciddi bir kardiyak sorun yaşamadan tamamlayabilir. Gebelik öncesi değerlendirmede özellikle eşlik eden mitral regürjitasyonun derecesi ve kalp fonksiyonu önemlidir. Ciddi kapak hastalığı bulunan kadınlarda gebelik öncesinde bireysel risk değerlendirmesi yapılmalıdır.

Diş tedavisi öncesi antibiyotik gerekir mi?

Sadece mitral kapak prolapsusu bulunması nedeniyle rutin olarak diş tedavisi öncesi antibiyotik önerilmez. Güncel yaklaşım profilaksiyi, enfektif endokardit açısından en yüksek riskli belirli kalp hastalıklarıyla sınırlar. Başka bir yüksek riskli kalp hastalığı varsa karar hekim tarafından ayrıca değerlendirilmelid</

Prof. Dr. Kadriye Kılıçkesmez

Prof. Dr. Kadriye Orta Kılıçkesmez, Türk kardiyoloji alanında önde gelen isimlerden biridir. 24 Ocak 1974’te Tekirdağ’da doğmuştur. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamladıktan sonra uzmanlık alanı olarak kardiyolojiyi seçmiş ve aynı üniversitenin Kardiyoloji Enstitüsü’nde uzmanlık eğitimini almıştır.2015 yılında üniversite tarafından görevlendirilerek Şişli Etfal kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuarını kurmuştur. 2017 yılında profesör olan Kadriye Kılıçkesmez 2020 yılında Prof Dr. Cemil Taşçı Hastanesi’nin kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuvarını kurmuş, kliniğin eğitim kliniği olmasını sağlamıştır.