Fraksiyonel Akım Rezervi (FFR) Testi Nedir, Nasıl Yapılır?

Fraksiyonel akım rezervi (FFR), koroner damardaki bir darlığın kalp kasına giden kan akımını gerçekten azaltıp azaltmadığını değerlendirmek için kullanılan girişimsel bir ölçüm yöntemidir. Anjiyografide görülen her darlık aynı derecede önemli olmadığı için, özellikle “orta derecede” görünen veya stent gerekip gerekmediği net olmayan darlıklarda FFR testi karar vermeye yardımcı olabilir.

Hastalarımıza bunu genellikle şu şekilde anlatıyoruz: Anjiyo damarın görüntüsünü gösterir; FFR ise o darlığın kan akımını ne kadar etkilediğini anlamaya çalışır. Bu nedenle yalnızca görüntüye bakarak karar vermenin yeterli olmadığı bazı durumlarda işlevsel bilgi sağlar.

FFR, koroner anjiyografi sırasında ince bir basınç teli kullanılarak ölçülür. Ayrı bir ameliyat değildir ve çoğu zaman mevcut anjiyo işleminin devamında uygulanabilir. Elde edilen sonuç, hastanın şikâyetleri, anjiyo görüntüleri ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilir.

Fraksiyonel Akım Rezervi (FFR) nedir?

Fraksiyonel akım rezervi, bir koroner damar darlığının kalp kasına ulaşan kan akımını ne ölçüde kısıtladığını değerlendiren fizyolojik bir ölçümdür. Başka bir ifadeyle FFR, “Damar dar görünüyor ama bu darlık gerçekten kan akımını bozuyor mu?” sorusuna yanıt arar.

Koroner anjiyografi damar içindeki darlığın şeklini ve yaklaşık derecesini gösterir. Ancak yalnızca görüntü bazen yeterli olmaz. Özellikle orta dereceli darlıklarda anjiyografi görüntüsü ile darlığın fizyolojik etkisi arasında fark bulunabilir.

Bu durumda FFR ölçümü devreye girebilir.

FFR testi özellikle:

• Orta dereceli koroner darlıklarda
• Stent gerekliliğinin net olmadığı durumlarda
• Çok damar hastalığında hangi darlığın öncelikli olduğunu belirlemede
• Anjiyo görüntüsü ile hastanın şikâyetleri uyumlu olmadığında
• Tedavi stratejisinin daha ayrıntılı planlanması gerektiğinde

kullanılabilir.

FFR sonucu hiçbir zaman tek başına değerlendirilmez. Hastanın göğüs ağrısı, efor kapasitesi, kalp kası fonksiyonu ve diğer testlerle birlikte yorumlanır.

FFR testi neden yapılır?

FFR testinin temel amacı, anjiyoda görülen bir koroner darlığın gerçekten kalp kasına giden kanı azaltıp azaltmadığını belirlemektir. Bu bilgi, bazı hastalarda stent gerekip gerekmediğine karar vermeyi kolaylaştırabilir.

Anjiyoda bir damarın dar görünmesi, o darlığın mutlaka müdahale edilmesi gereken bir sorun olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde görüntüde çok ileri görünmeyen bazı darlıklar da fizyolojik olarak önemli olabilir.

FFR şu soruların yanıtlanmasına yardımcı olur:

• Darlık kalp kasının kanlanmasını etkiliyor mu?
• Stent yapılması gerçekten gerekli mi?
• İlaç tedavisi yeterli olabilir mi?
• Çok damar hastalığında hangi damar öncelikli?
• Görüntüdeki darlık hastanın şikâyetlerini açıklıyor mu?

Bu nedenle FFR, “yüzde kaç tıkalı?” sorusundan daha işlevsel bir bilgi sağlayabilir.

Karar verirken yine de yalnızca FFR değerine bakılmaz. Darlığın bulunduğu damar, hastanın klinik durumu ve anjiyo bulguları birlikte değerlendirilir.

FFR testi nasıl yapılır?

FFR testi koroner anjiyografi sırasında, damarın içine çok ince bir basınç teli ilerletilerek yapılır. Ölçüm sırasında darlığın öncesindeki ve sonrasındaki basınç karşılaştırılır.

İşlem genel olarak şu şekilde ilerler:

1. Koroner anjiyografi yapılır. Darlığın yeri ve yapısı görüntülenir.
2. İnce basınç teli hazırlanır. Bu tel standart kateter içinden ilerletilir.
3. Tel darlığın ötesine geçirilir. Basınç sensörü darlığın distal tarafına yerleştirilir.
4. Koroner kan akımı değerlendirilir. Gerekli olduğunda damarları geçici olarak maksimum genişleten ilaç uygulanabilir.
5. Basınç değerleri karşılaştırılır. Darlığın kan akımını ne ölçüde etkilediği hesaplanır.
6. Sonuç işlem sırasında yorumlanır. Gerekirse tedavi stratejisi buna göre şekillendirilir.

Basınç teli çok ince olduğu için hastalar genellikle telin damar içinde ilerlediğini hissetmez.

FFR ölçümünde kullanılan damar genişletici ilaçlar bazı kişilerde kısa süreli göğüste sıkışma, sıcaklık, nefes alma ihtiyacında değişiklik veya çarpıntı hissi oluşturabilir. Bu etkiler genellikle kısa sürer ve işlem ekibi tarafından yakından izlenir.

FFR testi sırasında hasta uyutulur mu?

FFR testi için genel anestezi çoğu hastada gerekli değildir. İşlem, koroner anjiyografiyle birlikte genellikle lokal anestezi altında ve hasta uyanıkken yapılır.

Koldan veya kasıktan anjiyo yapılmışsa aynı damar yolu üzerinden basınç teli ilerletilebilir. Bu nedenle ayrıca büyük bir girişim yapılması gerekmez.

Hastalarımız işlem sırasında genellikle:

• Uyanık kalır,
• Hekim ve ekip ile konuşabilir,
• Kısa süreli nefes veya göğüs hissi değişiklikleri yaşayabilir,
• Monitör üzerinden kalp ritmi ve tansiyon açısından takip edilir.

Kaygısı yüksek olan bazı hastalarda işlem ekibi gerekli görürse sakinleştirici ilaç uygulanabilir.

FFR ölçümü sırasında kullanılan damar genişletici ilaç nedeniyle geçici rahatsızlık hissedilebilir. Bu his işlem tamamlandığında hızla azalır.

FFR sonucu nasıl değerlendirilir?

FFR sonucu, darlığın kalp kasına giden kan akımını anlamlı ölçüde azaltıp azaltmadığını değerlendirmek için kullanılır. Ancak sonuç tek başına “stent takılmalı” veya “takılmamalı” şeklinde yorumlanmaz.

FFR ölçümünde darlığın öncesindeki ve sonrasındaki basınç oranı hesaplanır. Değer azaldıkça darlığın kan akımına etkisinin daha belirgin olduğu anlaşılabilir.

Klinik uygulamada belirli eşik değerlerden yararlanılır; ancak karar verirken şu faktörleri de dikkate alıyoruz:

• Hastanın göğüs ağrısı ve diğer şikâyetleri
• Darlığın hangi damarda olduğu
• Damarın kalbin ne kadar büyük bir bölümünü beslediği
• Çok damar hastalığı bulunup bulunmadığı
• Kalp kasının pompalama gücü
• Diğer görüntüleme ve test sonuçları

Bu nedenle FFR, tek başına bir tedavi emri veren test değildir. Daha doğru ve kişiye özel karar vermeyi sağlayan ek bir fizyolojik veridir.

Özellikle sınırda sonuçlarda tüm klinik tablo birlikte değerlendirilir.

FFR ile anjiyo arasındaki fark nedir?

Koroner anjiyografi damarın görüntüsünü, FFR ise darlığın kan akımına etkisini değerlendirir. Bu iki yöntem birbirinin alternatifi değil, bazı durumlarda birbirini tamamlayan yöntemlerdir.

Anjiyoda bir darlık “orta derecede” görüldüğünde, sadece görüntüden stent kararı vermek güç olabilir. FFR bu noktada darlığın gerçekten kan akımını bozup bozmadığını anlamaya yardımcı olur.

Bu nedenle FFR özellikle kararın belirsiz olduğu durumlarda önem kazanır.

FFR ile iFR arasındaki fark nedir?

FFR ve iFR aynı temel soruya yanıt arar: Koroner darlık kan akımını gerçekten etkiliyor mu? Aralarındaki temel fark, ölçümün hangi fizyolojik koşullarda yapıldığıdır.

FFR ölçümünde çoğu zaman koroner damarlarda maksimum kan akımını sağlayan bir ilaç kullanılır. iFR ise belirli bir kalp döngüsü dönemindeki doğal basınç farkını değerlendirir ve genellikle bu ilaca ihtiyaç duymaz.

Temel farklar şöyle özetlenebilir:

• FFR, hiperemi adı verilen maksimum damar genişlemesi sırasında ölçülür.
• iFR, doğal kalp döngüsü sırasında ölçüm yapar.
• Her iki yöntem de darlığın fizyolojik önemini değerlendirmeyi amaçlar.
• Hangi yöntemin kullanılacağı damar yapısına ve klinik duruma göre değişebilir.
• Bir yöntemin her hasta için mutlak üstün olduğu söylenemez.

Sonuçlar yine anjiyo görüntüsü ve hastanın klinik durumu ile birlikte değerlendirilir.

FFR ile IVUS ve OCT arasındaki fark nedir?

FFR kan akımının fizyolojisini değerlendirirken IVUS ve OCT damar duvarının iç yapısını görüntüler. Bu nedenle birbirlerinin yerine geçen değil, farklı sorulara yanıt veren yöntemlerdir.

FFR

“Bu darlık gerçekten kan akımını bozuyor mu?” sorusuna yanıt verir.

IVUS

İntravasküler ultrason olarak adlandırılır. Damarın içinden ultrason görüntüsü alınarak damar çapı, plak yapısı ve stentin yerleşimi değerlendirilebilir.

OCT

Optik koherens tomografi, çok yüksek çözünürlükte damar içi görüntü sağlar. Özellikle stentin damar duvarına oturması ve bazı plak özellikleri ayrıntılı incelenebilir.

Kompleks koroner girişimlerde bu yöntemler birlikte de kullanılabilir. Örneğin önce FFR ile darlığın fizyolojik önemi değerlendirilebilir; stent yapılmasına karar verilirse IVUS veya OCT ile işlem planlanabilir.

Hangi yöntemin gerekli olduğuna girişimsel kardiyolog karar verir.

FFR testi her damara yapılır mı?

FFR testi her koroner darlıkta rutin olarak yapılmaz. Genellikle anjiyo görüntüsünün tek başına karar vermek için yetersiz kaldığı seçilmiş darlıklarda kullanılır.

Özellikle çok hafif veya açıkça çok ciddi görünen bazı darlıklarda FFR ölçümü gerekli olmayabilir. Bununla birlikte görüntüde orta dereceli görünen lezyonlarda daha fazla bilgi sağlayabilir.

FFR kullanımını etkileyen durumlar arasında:

• Darlığın yeri
• Damar çapı
• Hastanın klinik tablosu
• Akut kalp krizi olup olmaması
• Çok damar hastalığı
• Teknik olarak basınç telinin ilerletilebilirliği

bulunur.

Bazı durumlarda FFR yerine iFR gibi farklı fizyolojik değerlendirmeler veya IVUS/OCT gibi intravasküler görüntüleme yöntemleri tercih edilebilir.

Bu nedenle “anjiyoda her darlığa FFR yapılmalı” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

FFR testi ne kadar sürer?

FFR ölçümü genellikle mevcut anjiyo işlemine eklenen kısa bir değerlendirmedir. Ancak işlem süresi damarın anatomisine, ölçüm yapılacak damar sayısına ve basınç telinin ilerletilme kolaylığına göre değişebilir.

Tek bir uygun damarda yapılan ölçüm çoğu zaman anjiyonun toplam süresini sınırlı ölçüde uzatır. Birden fazla damarın değerlendirilmesi gerekiyorsa süre artabilir.

İşlem süresini etkileyen faktörler:

• Kaç damarda ölçüm yapılacağı
• Damarın kıvrımlı olup olmadığı
• Darlığın yeri ve uzunluğu
• Çok damar hastalığı bulunması
• Ek IVUS veya OCT değerlendirmesi gerekip gerekmediği
• Aynı seansta stent uygulanması

Hastanede kalış süresi yalnızca FFR ölçümüne göre belirlenmez. Anjiyonun koldan mı kasıktan mı yapıldığı, stent uygulanıp uygulanmadığı ve hastanın genel durumu da önemlidir.

FFR testi ağrılı mıdır?

FFR testi çoğu hastada belirgin ağrı oluşturan bir işlem değildir. Basınç teli damar içinde ilerlediği için hasta genellikle teli hissetmez.

Rahatsızlık daha çok anjiyo için yapılan damar girişine veya FFR sırasında kullanılan damar genişletici ilaca bağlı olabilir.

Bazı hastalar kısa süreli olarak:

• Göğüste sıkışma
• Sıcaklık hissi
• Nefes alma ihtiyacında değişiklik
• Baş dönmesi
• Çarpıntı hissi

tarif edebilir.

Bu etkiler genellikle geçicidir ve ilaç etkisi sona erdiğinde hızla azalır.

İşlem boyunca hastanın tansiyonu, kalp ritmi ve genel durumu takip edilir. Şiddetli veya beklenmeyen bir yakınma olduğunda ekip işlemi buna göre yönetir.

FFR testinin riskleri nelerdir?

FFR, koroner anjiyografi sırasında yapılan invaziv bir değerlendirmedir ve tamamen risksiz değildir. Ancak uygun hastada ve deneyimli ekip tarafından uygulandığında genellikle iyi tolere edilir.

Olası riskler arasında:

• Basınç telinin damarda geçici spazma yol açması
• Damar duvarında hasar
• Kalp ritminde geçici değişiklik
• Kullanılan ilaca bağlı tansiyon veya kalp hızı değişiklikleri
• Anjiyoya bağlı giriş yeri kanaması
• Kontrast maddeye bağlı reaksiyonlar

bulunabilir.

Ciddi komplikasyonlar sık değildir ancak her invaziv işlemde olduğu gibi olasılık tamamen sıfır değildir.

Risk değerlendirmesi özellikle böbrek hastalığı, ciddi ritim bozukluğu veya eşlik eden başka kalp sorunları bulunan hastalarda kişiye özel yapılır.

FFR sonucuna göre mutlaka stent takılır mı?

Hayır. FFR sonucunun darlığın fizyolojik olarak önemli olduğunu göstermesi bile tedavi kararının tek başına otomatik olarak stent olacağı anlamına gelmez. Hastanın anatomisi ve klinik durumu birlikte değerlendirilir.

Stent kararı verirken:

• Hastanın şikâyetleri
• Darlığın bulunduğu damar
• Çok damar hastalığı
• Darlığın stent için teknik uygunluğu
• Bypass seçeneğinin gerekip gerekmediği
• Hastanın eşlik eden hastalıkları

göz önünde bulundurulur.

Bazı hastalarda ilaç tedavisi ön planda olabilir. Bazı hastalarda perkütan koroner girişim ve stent uygun bulunabilir. Yaygın veya kompleks çok damar hastalığında ise kalp ekibi bypass seçeneğini de değerlendirebilir.

FFR’nin temel rolü, gereksiz müdahaleden kaçınmaya ve gerçekten önemli darlıkların daha doğru belirlenmesine yardımcı olmaktır.

FFR sonrası nelere dikkat edilmelidir?

FFR sonrasında dikkat edilmesi gerekenler çoğunlukla koroner anjiyografi sonrasında verilen önerilerle aynıdır. Çünkü FFR ölçümü mevcut anjiyo damar yolu üzerinden yapılır.

Koldan işlem yapılmışsa bilek, kasıktan yapılmışsa kasık giriş bölgesi kanama ve şişlik açısından takip edilir.

Genel olarak:

• Giriş bölgesindeki pansumanı önerildiği süre boyunca koruyun.
• İlk gün ağır kaldırmayın.
• Giriş yerinde hızla büyüyen şişliği önemseyin.
• Durmayan kanamada tıbbi yardım alın.
• İlaçlarınızı yalnızca hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Stent takıldıysa antiagregan ilaçları kesinlikle kendi kararınızla bırakmayın.

Sadece FFR ölçümü yapılan bir hastayla aynı seansta stent uygulanan hastanın taburculuk önerileri farklı olabilir.

S.S.S

FFR testi aç karnına mı yapılır?

FFR genellikle koroner anjiyografi sırasında yapıldığı için hazırlık kuralları anjiyografi planına göre belirlenir. Hastaneden verilen açlık ve ilaç talimatlarına uyulmalıdır. Diyabet ilaçları veya kan sulandırıcı tedaviler konusunda hasta kendi başına değişiklik yapmamalıdır.

FFR testi ayrı bir anjiyo mudur?

Hayır. FFR çoğunlukla koroner anjiyografi sırasında mevcut kateter üzerinden yapılan ek bir ölçümdür. Ayrı bir cerrahi işlem değildir. Anjiyoda şüpheli bir darlık görüldüğünde basınç teli kullanılarak aynı seansta fizyolojik değerlendirme yapılabilir.

FFR testi sonrası aynı gün taburcu olunur mu?

Yalnızca tanısal anjiyo ve FFR yapılan, klinik durumu uygun hastalarda aynı gün taburculuk mümkün olabilir. Stent uygulanması, kasıktan giriş yapılması veya ek tıbbi sorunların bulunması hâlinde gözlem süresi uzayabilir. Taburculuk kararını işlem ekibi verir.

FFR ile stent gereksiz yere takılmaktan kaçınılabilir mi?

FFR’nin amaçlarından biri, anjiyoda dar görünen fakat kan akımını anlamlı ölçüde bozmayan lezyonları daha doğru değerlendirmektir. Bu bilgi bazı hastalarda stent yapılmamasına destek olabilir. Ancak karar yalnızca FFR sonucuna göre değil, tüm klinik veriler birlikte değerlendirilerek verilir.

FFR kalp krizinde yapılır mı?

Bazı akut koroner sendrom durumlarında fizyolojik ölçümler kullanılabilir, ancak zamanlama ve hangi damarın değerlendirileceği klinik tabloya göre değişir. Özellikle akut kalp krizinde sorumlu damar ile diğer darlıkların değerlendirilmesi farklı yaklaşımlar gerektirebilir. Kararı girişimsel kardiyoloji ekibi verir.

FFR sonucum normal çıktıysa damar hastalığım yok mudur?

Hayır. FFR’nin normal veya fizyolojik olarak önemsiz bir darlık göstermesi, koroner damar hastalığının tamamen bulunmadığı anlamına gelmez. FFR belirli bir darlığın kan akımına etkisini değerlendirir. Kolesterol, sigara, tansiyon ve diyabet gibi risk faktörlerinin kontrolü yine önemlidir.

Fraksiyonel akım rezervi (FFR), koroner anjiyografide görülen bir darlığın yalnızca görüntüsünü değil, kalp kasına giden kan akımını ne ölçüde etkilediğini değerlendirmeye yardımcı olan girişimsel bir ölçümdür. Özellikle stent gerekliliğinin görüntüyle net anlaşılamadığı orta dereceli darlıklarda değerli ek bilgi sağlayabilir.

Test, anjiyo sırasında çok ince bir basınç teli kullanılarak yapılır ve hasta genellikle uyanıktır. FFR sonucu hiçbir zaman tek başına değerlendirilmez; hastanın şikâyetleri, darlığın bulunduğu damar, diğer anjiyo bulguları ve gerektiğinde IVUS, OCT veya iFR gibi yöntemlerle birlikte yorumlanır.

Bu nedenle anjiyo raporunuzda orta dereceli veya “sınırda” bir darlık belirtilmişse en doğru sonraki adım, anjiyo görüntülerinin ve FFR gerekliliğinin girişimsel kardiyoloji ekibi tarafından birlikte değerlendirilmesidir.

Prof. Dr. Kadriye Kılıçkesmez

Prof. Dr. Kadriye Orta Kılıçkesmez, Türk kardiyoloji alanında önde gelen isimlerden biridir. 24 Ocak 1974’te Tekirdağ’da doğmuştur. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamladıktan sonra uzmanlık alanı olarak kardiyolojiyi seçmiş ve aynı üniversitenin Kardiyoloji Enstitüsü’nde uzmanlık eğitimini almıştır.2015 yılında üniversite tarafından görevlendirilerek Şişli Etfal kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuarını kurmuştur. 2017 yılında profesör olan Kadriye Kılıçkesmez 2020 yılında Prof Dr. Cemil Taşçı Hastanesi’nin kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuvarını kurmuş, kliniğin eğitim kliniği olmasını sağlamıştır.