Stres Eko Testi Nedir? Stres Ekokardiyografi Nasıl Yapılır?

Stres eko testi, kalbin fiziksel efor veya damardan uygulanan uyarıcı ilaçlar yardımıyla hızlandırılması sonucu artan iş yüküne verdiği tepkilerin ultrason cihazıyla eş zamanlı izlendiği dinamik bir görüntüleme yöntemidir. Stres ekokardiyografi; hastanın göğsüne elektrotlar yerleştirildikten sonra koşu bandı üzerinde tempolu yürütülmesiyle ya da egzersiz yapamayan olgularda kalp atışını artıran ajanların kontrollü enjekte edilmesiyle yapılır. Bu işlem sırasında kalbin kasılma gücü ve duvar hareketleri ultrason ekranına canlı olarak yansıtılıp kaydedilir. Dinlenme anında bulgu vermeyen gizli damar tıkanıklıklarının kalp kasının oksijen ihtiyacı arttığında nasıl ortaya çıktığını anında gösteren, kardiyolojik tanı süreçlerinin en temel ve güvenilir teşhis araçlarındandır.

Kalp Damarlarının Durumu Stres Ekokardiyografi İle Nasıl Anlaşılır?

Kalbin kendi kas dokusunu besleyen koroner damarlardaki daralmalar, vücutta adeta bir domino taşı etkisi yaratır. Damarlarda tıkanıklık başladığında ilk olarak hücresel düzeyde kanlanma azalır ve kalp kasının beslenmesi sekteye uğrar. Bunun ardından kalbin kanı pompaladığı ana odacık olan sol karıncığın gevşeme düzeni bozulmaya başlar. Eğer bu aşamada kalbin artan ihtiyacı karşılanamazsa, bölgesel olarak kalp duvarlarının kasılma yeteneği yavaşlar. EKG cihazında dalga değişiklikleri ve nihayetinde hastanın hissettiği o bilindik göğüs ağrısı durumu genellikle en son ortaya çıkar. İşte bu test, göğüs ağrısı veya ritim bozukluğu yaşanmadan çok daha önceki bir aşamada, kalbin kasılma anormalliklerini ekranda göstererek erken bir uyarı sistemi görevi görür.

Hangi Şikayetleri Olan Bireyler Stres Ekokardiyografi Yaptırmalıdır?

Kalp sağlığını yakından takip etmek isteyen veya belli başlı riskleri barındıran bireylerde bu tetkikin uygulanması sıklıkla önerilen bir yaklaşımdır. Her göğüs ağrısı kalp kaynaklı bir soruna işaret etmese de şüpheli durumların aydınlatılması büyük bir önem taşır. Bu testi yaptırması uygun görülen başlıca kişiler şunlardır:

• Şüpheli göğüs ağrısı çekenler
• Eforla çabuk yorulanlar
• Açıklanamayan nefes darlığı yaşayanlar
• Ailesinde kalp hastalığı öyküsü olanlar
• Yüksek tansiyon hastaları
• Kolesterol seviyesi yüksek olanlar
• Şeker hastalığı bulunanlar
• Daha önce stent işlemi görenler
• Bypass ameliyatı geçirmiş olanlar
• Dinlenme EKG sonuçları belirsiz çıkanlar

Yürüme Bandı Testi Yerine Neden Stres Ekokardiyografi Tercih Edilmektedir?

Yürüme bandında yapılan ve sadece elektrotlarla kalp ritmini ölçen klasik efor testleri oldukça yaygın olsa da bazı durumlarda net bilgiler sunamayabilir. Hastada doğuştan veya sonradan gelişen bazı elektriksel iletim kusurları bulunduğunda, klasik efor testinin kağıt üzerindeki kayıtları yanıltıcı olmaya başlar. Özellikle kalp ritminde farklılıklar olanlarda, kalp pili taşıyanlarda veya kalınlaşmış kalp kası durumlarında doğrudan ultrasonla izlem yapmak çok daha aydınlatıcıdır. Sadece ritim çizgilerini değil kalp kapakçıklarının durumunu, kasılma anını ve duvar kalınlıklarını da eş zamanlı gösterdiği için elde edilen veriler daha detaylıdır. Böylece hastaların gereksiz yere daha ileri ve girişimsel testlere maruz kalma ihtimali önemli ölçüde azalır.

Evde Başlayan Stres Ekokardiyografi Hazırlık Süreci Nasıl İlerler?

Tetkikin sağlıklı sonuçlar verebilmesi için hastaların işleme gelmeden önce evde bazı günlük alışkanlıklarına ara vermesi beklenir. Kalbin eforla veya ilaçla hızlandırılacağı göz önüne alındığında, mide ve sindirim sisteminin bu duruma hazır olması istenir. Evdeki hazırlık aşamasında dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Dört ila altı saat aç kalmak
• İşlem günü sigara kullanmamak
• Çay tüketmemek
• Kahve içmemek
• Çikolata yememek
• Asitli ve kola tarzı içecekler tüketmemek
• Enerji içeceği almamak
• Kafein içeren ağrı kesiciler kullanmamak

Düzenli Kullanılan İlaçlar Stres Ekokardiyografi Testini Nasıl Etkilemektedir?

Kalp hızını ve ritmini yavaşlatan tansiyon veya kalp ilaçları, inceleme sırasında kalbin yeterince hızlanmasına engel olabilmektedir. Test esnasında kalbin belli bir hıza ulaşması hedeflenirken, kalp atışını yavaşlatan gruptaki ilaçlar bir nevi frene basarak kalbin doğal tepkisini gizleme eğilimindedir. Bu tür ilaçlara işlemden yaklaşık yirmi dört saat önce doktor kontrolünde ara verilmesi genellikle uygun bir seçenektir. Ancak hayati önemi olan ve atlanmaması gereken diğer grup ilaçların, işlemden birkaç saat önce çok az bir suyla yutulmasına izin verilebilir. Hangi ilacın kesileceği kişiye özel planlandığı için, randevu öncesinde bu konu mutlaka değerlendirilir.

Şeker Hastalarının Stres Ekokardiyografi Öncesi Dikkat Etmesi Gerekenler Nelerdir?

Diyabet tedavisi gören kişilerin, açlık gerektiren bu test sürecinde kan şekerlerinin tehlikeli boyutlarda düşmemesi için günlük rutinlerinde küçük ayarlamalar yapmaları gerekir. Uzun süren açlık, efor harcanırken istenmeyen halsizlik veya şeker düşmesi ataklarına yol açabileceği için ilaç saatlerinin yeniden düzenlenmesi istenir. Şeker hastalarının uygulaması gereken adımlar şunlardır:

• Sabah insülinini yapmamak
• Şeker haplarını içmemek
• Test sonrası normal öğünü beklemek
• Test anında çarpıntı veya terlemeyi bildirmek
• Randevu saatini sabah erken vakitlere almak
• Bekleme süresi için yanında küçük bir atıştırmalık bulundurmak

Eforlu Stres Ekokardiyografi İşlemi Adım Adım Nasıl Uygulanmaktadır?

Ortopedik veya nörolojik bir engeli bulunmayan hastalarda, kalbi fiziksel egzersiz ile yorarak incelemek öncelikli bir yoldur. Hastanın göğsüne ritim takip cihazının bantları yerleştirildikten sonra sedye üzerinde dinlenme anındaki ilk ultrason görüntüleri kayıt altına alınır. Ardından hasta özel bir koşu bandına veya egzersiz bisikletine yönlendirilir. Hız ve eğim kademeli olarak artırılırken, kişinin yaşına göre hesaplanan hedeflenmiş kalp hızına ulaşılması amaçlanır. Kişi hedeflenen atım sayısına geldiğinde ya da göğsünde belirgin bir sıkışma hissettiğinde egzersiz yavaşlatılarak durdurulur ve hızla tekrar sedyeye alınır. Kalp henüz çok hızlı çarpıyorken saniyeler içinde alınan yeni hareketli görüntüler, dinlenme anındaki ilk kayıtlarla yan yana getirilerek karşılaştırmalı olarak incelenir.

Yürüyemeyen Hastalarda İlaçlı Stres Ekokardiyografi Nasıl Yapılmaktadır?

İleri yaş, şiddetli diz ağrıları, bel fıtığı veya belirgin nefes darlığı gibi sebeplerle efor sarf etmesi uygun olmayan hastalarda eforun yerini özel bir ilaç alır. Hasta yatağından hiç kalkmadan, damar yolundan verilen bir uyarıcı ajan aracılığıyla kalbin atış hızı ve kasılma gücü tıpkı koşuyormuşçasına artırılır. İlaç oldukça düşük bir dozda verilmeye başlanır ve her birkaç dakikada bir miktar artırılarak vücutta beklenen etkiyi yaratması sağlanır. Bu süreç boyunca kalp duvarlarının hareketleri sürekli olarak ultrason ekranından izlenir. Hedeflenen hıza ulaşılamadığı nadir durumlarda, destekleyici ek ilaçlar damardan verilerek kalbin istenen performansı göstermesi teşvik edilir.

İlaçlı Stres Ekokardiyografi Esnasında Hissedilebilecek Yan Etkiler Nelerdir?

Kalbin dışarıdan uygulanan bir ilaçla bu denli hızlandırılması, hastalar için ilk başta alışılagelmedik bir his yaratabilir. Ancak kalp hızlandıkça yaşanan bu değişimler genellikle uygulanan ilacın beklenen ve olağan etkileridir; işlem sonlandıktan kısa süre sonra da geçer. Uygulama süresince hissedilebilecek geçici durumlar şunlardır:

• Belirgin çarpıntı hissi
• Yüzde hafif kızarma
• Baş bölgesinde karıncalanma
• Mide bulantısı hissi
• Vücutta üşüme veya titreme
• Sık ve derin nefes alma ihtiyacı
• Kısa süreli tansiyon değişiklikleri
• Hafif bir baş dönmesi

Görüntü Kalitesi Düşük Olduğunda Stres Ekokardiyografi Testine Nasıl Devam Edilir?

Bazı durumlarda hastanın göğüs kafesi yapısı, akciğerlerinin durumu veya fazla kiloları nedeniyle dışarıdan yapılan ultrasonda kalbin sınırları yeterince net izlenemeyebilir. Ses dalgaları vücut dokularından geçerken zorlandığı için, kalp duvarlarının hareketini berrak bir şekilde değerlendirmek güçleşir. Bu engeli aşmak için hastanın damar yolundan, kalp sınırlarını ekran üzerinde belirginleştiren zararsız kontrast maddeler verilebilir. Eğer bu destekle de istenen netliğe ulaşılamazsa, yemek borusu yoluyla kalbe arka taraftan çok daha yakından bakmayı sağlayan farklı bir yöntem tercih edilebilir. Bu alternatif yolda hastaya rahatlatıcı hafif ilaçlar verilerek işlem konforunun korunması hedeflenir.

Kalp Kasının Canlılığı Stres Ekokardiyografi İle Nasıl Tespit Edilir?

Kalp damarları uzun süre çok dar kalmış veya daha önce bir sorun yaşamış kişilerde, bazı kalp dokuları enerji tasarrufu yapmak amacıyla kasılma fonksiyonlarını asgari seviyeye indirerek adeta kış uykusuna yatar. Doğrudan bakıldığında hareketsiz duran bu dokuların gerçekten hasar mı gördüğünü yoksa sadece dinlenme halinde mi olduğunu anlamak, izlenecek tedavi yolu için oldukça değerlidir. Eğer uyuyan hücreler canlılığını koruyorsa, o damarın açılması kalbin genel gücüne büyük oranda katkı sağlar. Bu hücrelerin uyanıp uyanmayacağını görmek için oldukça düşük dozlarda ilaç verilir; eğer bu hafif uyarıyla o bölge tekrar kasılmaya başlıyorsa dokunun canlılığını koruduğu düşünülür ve tedavi planı bu yönde şekillenir.

Kalp Duvarındaki Hareket Bozuklukları Stres Ekokardiyografi İle Ne İfade Eder?

Kalp efor altındayken her bir duvarı ve bölümü, ultrason ekranında büyük bir dikkatle incelenir. Normal şartlarda efor arttıkça kalp kasının daha güçlü ve seri bir şekilde kasılması beklenir. Ancak ekran üzerinde bazı bölgelerin diğerlerine uyum sağlayamadığı, yavaşladığı veya kasılmayı bıraktığı fark edilirse, bu durum o bölgeyi besleyen damarda kan akımının zorlandığına dair bir işaret kabul edilir. Bazen de duvar beklenen yönün aksine dışarıya doğru hareket edebilir, bu da genellikle geçmişte yaşanmış bir olayın bıraktığı izleri gösterir. Bu kasılma farklılıklarının yeri ve genişliği, damar yapısının incelenmesi için atılacak bir sonraki adımın rehberi olur.

Stres Ekokardiyografi Sonuçları Üzerine Koroner Anjiyografi Neden Planlanır?

Test sırasında kalp damarlarında beslenme güçlüğü olduğuna dair ipuçları elde edildiğinde, sorunun ana kaynağını gözle görmek için anjiyo işlemine başvurulması sık izlenen bir yoldur. Anjiyografi kendi başına bir ameliyat olmaktan ziyade, problemin yerini ve şeklini haritalandıran gelişmiş bir görüntüleme sistemidir. Kasık veya el bileğindeki bir damar içinden çok ince ve esnek tüplerle ilerlenerek kalp damarlarına ulaşılır ve özel bir sıvı verilerek röntgen cihazında damarların içi görünür hale getirilir. Bu işlem sayesinde darlığın damarın neresinde bulunduğu, uzunluğu ve yapısı ortaya konur. Böylece sorunun ilaçla, stentle ya da farklı bir yöntemle çözülmesine dair kararlar daha aydınlık bir zeminde verilir.

Stres Ekokardiyografi Sonrası Gerekli Görülen Balon ve Stent İşlemi Nasıl İlerler?

Anjiyo incelemesi sırasında kan akışını büyük oranda engelleyen bir darlık tespit edildiğinde, çoğu zaman aynı seansta tedavi aşamasına geçilebilir. İlk adımda, damar içindeki tıkalı veya daralmış bölgeye ulaştırılan sönük bir balon, dışarıdan kontrollü olarak şişirilir. Şişen balon, damar duvarında zamanla birikmiş olan yapıyı ezerek kanın rahatça geçebileceği bir genişlik sağlar. Ancak damarlar yapısı gereği tekrar büzüşme eğilimi gösterebileceğinden, sadece balonla genişletmek her zaman yeterli gelmez. Bu durumu dengelemek amacıyla genişletilen bölgeye stent adı verilen ağ şeklinde ince metal bir yapı yerleştirilir. Stent, damarın iç yüzeyine tutunarak oluşturulan yeni açıklığın korunmasına yardımcı olur.

İleri Derece Kireçli Damarlarda Stres Ekokardiyografi Sonrası Hangi Yöntemler Kullanılır?

Bazı durumlarda damar içindeki tabakalar zamanla oldukça sertleşerek kireçli bir yapıya bürünür. Bu yapıdaki damarlarda standart balon uygulamaları darlığı genişletmekte zorlanabilir ve stentin istenen şekilde açılması güçleşebilir. Bu tür özellikleri barındıran damarlarda başvurulan ileri teknolojik cihazlar şunlardır:

• Kireci tıraşlayan yüksek devirli cihazlar
• Damar içi kireç kırıcı özel balonlar
• Lazer ile yüzey inceltme kateterleri
• Sert plağı temizleyen kesici sistemler
• Ses dalgasıyla kireçleri yumuşatan cihazlar
• Üzeri küçük bıçaklı basınç balonları

Yeni Nesil Stentler Stres Ekokardiyografi Sonrası Tedavide Nasıl Bir Rol Üstlenir?

Tıp dünyasındaki malzeme teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte stentlerin yapıları da önemli evrelerden geçmiştir. Çok eski dönemlerde kullanılan metal stentlerin iç yüzeyinde tekrar bir daralma yaşanma ihtimali daha belirgindi. Günümüzde ise bu durumu en aza çekmek adına üzeri özel ilaçlarla kaplı olan yeni nesil stentler sıklıkla tercih edilmektedir. Bu ilaçlı kaplama, damar duvarının stent içine doğru istenmeyen bir şekilde büyümesini yavaşlatarak tedavi edilen bölgenin uzun süre açık kalmasına destek olur. Bunun yanı sıra belirli bir süre sonra vücutta eriyerek kaybolan stentler veya sadece ilaç salgılayıp çıkarılan özel balon teknolojileri de uygun görülen hastalarda alternatif olarak sunulur.

Kalp Kapak Hastalıklarında Stres Ekokardiyografi Nasıl Bilgi Sağlar?

Kalp sadece damarlardan değil kanın doğru yönlerde ilerlemesini sağlayan kapakçıklardan da oluşur ve bu kapakların performansı da aynı testle yakından gözlemlenir. Özellikle bazı kapak darlıklarında, dinlenme esnasında yapılan ölçümler sorunun boyutunu yansıtmayabilir. Hasta kalp hızını artıracak bir efor harcadığında ya da ilaçla kalbin gücü desteklendiğinde, kapakçıkların artan kan akışına nasıl bir yanıt verdiği çok daha belirgin hale gelir. Kanın kapağın gerisine sızıp sızmadığı veya kapakçıkların yeterli genişlikte açılıp açılamadığı eş zamanlı olarak değerlendirilerek sonraki adımlara karar verilir.

Stres Ekokardiyografi İle Saptanan Kapak Hastalıklarında Ameliyatsız Tedaviler Nelerdir?

Eğer incelemeler sonucunda kapaklarda yaşam kalitesini etkileyen düzeyde bir sorun bulunursa, özellikle yaşlı veya büyük bir cerrahiyi kaldıramayacak yapıdaki hastalarda ameliyatsız kapak işlemleri devreye girer. Göğüs kafesini açmaya gerek kalmadan, kasık bölgesinden ilerletilen sistemlerle kalbe ulaşılarak problemli kapaklara müdahale etmek mümkündür. Yaygın olarak uygulanan ameliyatsız çözümler şunlardır:

• Yeni kapak yerleştirilmesi
• Sızdıran kapakların uçlarından mandallanması
• Daralmış kapak yapısının balonla esnetilmesi
• Kalp içi doğumsal deliklerin kapatılması
• Pıhtılaşmaya eğilimli küçük boşlukların tıkanması

Ameliyat Öncesi Kalp Risklerinin Değerlendirilmesinde Stres Ekokardiyografi Neden İstenir?

Ortopedi, genel cerrahi veya üroloji gibi kalp dışındaki büyük ameliyatlar, anestezi süreci ve operasyonun doğası gereği kalbin iş yükünü aniden artıran durumlardır. Eğer hastanın günlük yürüme mesafesi çok kısıtlıysa veya diyabet gibi ek hastalıkları barındırıyorsa, kalbin ameliyat masasında bu ani yük artışına nasıl bir reaksiyon vereceğini önceden anlamak gerekir. Bu sebeple cerrahlar, kalbin efor altındaki dayanıklılığını görmek adına bu testi talep ederler. İnceleme sırasında kalbin performansında ciddi bir yetersizlik gözlenmezse, hasta çok daha güvenli bir şekilde ameliyata onay alabilir; aksi halde kalpteki durumun öncelikli olarak toparlanması istenir.

Stent Sonrası Diğer Ameliyatların Bekleme Süreleri Stres Ekokardiyografi Sonuçlarını Nasıl Etkiler?

Kalp damarlarına stent işlemi uygulandıktan sonra, yeni yerleştirilen materyalin güvenliği için hastaların düzenli olarak kan sulandırıcı kullanması gerekir. Bu ilaçların kullanıldığı dönemde büyük cerrahi operasyonlara girmek kanama riskini artırabileceği için planlı ameliyatların bir süre ertelenmesi tavsiye edilir. Takılan cihazın yapısına göre önerilen asgari bekleme süreleri şunlardır:

• Sadece balonla genişletme yapıldığında iki hafta
• İlaçsız metal stent kullanımında dört hafta
• Yeni nesil ilaçlı stentlerde altı ay
• Standart ilaçlı stentlerde bir yıl
• Yakın zamanda kalp krizi geçirenlerde bir yıl

Stres Ekokardiyografi ve Anjiyo Sonrası Hastane Süreci Nasıl İlerler?

Gerek eforlu inceleme gerekse onu izleyen anjiyo işlemlerinden sonra hastaların bir süre sağlık ekibinin gözetiminde kalması olağan bir prosedürdür. Efor testi sonrasında kalp yorulmuş olduğu için kısa bir süre dinlenme alanında ritim takibi devam eder. Anjiyo veya stent gibi damar içi işlemlerden sonra ise, kullanılan kan sulandırıcılar sebebiyle giriş yapılan bölgenin korunması çok önemlidir. El bileği işlemlerinde bölgeye baskı uygulayan hava yastıklı bir bileklik takılırken, kasıktan yapılan işlemlerde bacağın bükülmeden birkaç saat boyunca düz tutulması istenir. Giriş yapılan bölgede tam bir iyileşme sağlanana kadar hastalar yataklarında istirahat ederek gözlemlenir.

Stres Ekokardiyografi ve Stent İşlemleri Sonrası Evde Hangi Belirtilere Dikkat Edilmelidir?

Hastaneden taburcu olduktan sonra hekim tarafından reçete edilen kan sulandırıcı ve kalp koruyucu ilaçların saatinde ve eksiksiz alınması, yapılan işlemlerin uzun vadeli başarısını doğrudan etkiler. Bununla birlikte hastaların vücutlarının verdiği tepkileri dinlemeleri ve olağan dışı durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurmaları gerekebilir. Evde dinlenirken dikkat edilmesi gereken uyarıcı belirtiler şunlardır:

• Yeni başlayan ve geçmeyen göğüs ağrısı
• İstirahat halindeyken oluşan nefes darlığı
• İşlem yapılan bölgede hızla büyüyen şişlik
• Kasıktan veya bilekten taze kanama sızıntısı
• Bacakta giderek artan sertlik ve morarma
• Beklenmedik şekilde yükselen ateş
• Aşırı halsizlik ve soğuk terleme

Sıkça sorulan sorular

Prof. Dr. Kadriye Kılıçkesmez

Prof. Dr. Kadriye Orta Kılıçkesmez, Türk kardiyoloji alanında önde gelen isimlerden biridir. 24 Ocak 1974’te Tekirdağ’da doğmuştur. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tamamladıktan sonra uzmanlık alanı olarak kardiyolojiyi seçmiş ve aynı üniversitenin Kardiyoloji Enstitüsü’nde uzmanlık eğitimini almıştır.2015 yılında üniversite tarafından görevlendirilerek Şişli Etfal kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuarını kurmuştur. 2017 yılında profesör olan Kadriye Kılıçkesmez 2020 yılında Prof Dr. Cemil Taşçı Hastanesi’nin kardiyoloji kliniğini ve Angio laboratuvarını kurmuş, kliniğin eğitim kliniği olmasını sağlamıştır.